{"id":12732,"date":"2021-05-01T13:39:49","date_gmt":"2021-05-01T11:39:49","guid":{"rendered":"https:\/\/globalna.info\/?p=12732"},"modified":"2026-02-25T18:05:45","modified_gmt":"2026-02-25T17:05:45","slug":"tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/globalna.info\/en\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/","title":{"rendered":"TAJEMNICZE PRZEDRESETOWE ”FORTY-GWIAZDY” I PODZIEMIA NA TERENIE POLSKI."},"content":{"rendered":"

Zainteresowa\u0142am si\u0119 ma\u0142o popularnym tematem miast otoczonych bastionami, tak zwanych twierdz na planie gwiazdy. Znane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z Europy Zachodniej, gdy w rzeczywisto\u015bci wiele z nich znajduje si\u0119 w Polsce oraz na terenie dawnej Rzeczypospolitej, ale te\u017c daleko w g\u0142\u0105b Rusi. Oficjalna nauka m\u00f3wi, \u017ce zbudowali je Prusacy i Szwedzi. Problem, \u017ce szwedzkie wojska raczej ca\u0142y czas by\u0142y w stanie wojny i nie mieli kiedy ich budowa\u0107, pomijaj\u0105c ju\u017c szczeg\u00f3\u0142, sk\u0105d w kilka lat wzi\u0119li tyle ziemi i pracownik\u00f3w do usypania ziemnych umocnie\u0144, skoro wszystkich potencjalnych budowniczych z marszu zabijali. <\/p>\n\n\n\n

Nie jest wyt\u0142umaczone r\u00f3wnie\u017c, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142y bastiony (tej samej konstrukcji co wsz\u0119dzie indziej) wok\u00f3\u0142 cz\u0119stochowskiego klasztoru. Rozumiem, \u017ce te\u017c je Szwedzi zbudowali, by si\u0119 broni\u0107 przed polsk\u0105 szlacht\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a prawie nieuzbrojona w por\u00f3wnaniu do nich. Takie tam historyczne wariactwa z brakiem logiki na czele, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 twierdz by\u0142a jak z kalki, wg jednego projektu, takiego samego kszta\u0142tu – lekkiej elipsy. <\/p>\n\n\n\n

Faktem jest, \u017ce nawet twierdza modli\u0144ska rozbudowana w czasach zabor\u00f3w mia\u0142a sw\u00f3j zacz\u0105tek podczas „Potopu szwedzkiego”. S\u0105 o tym wzmianki. Niestety poza wzmiankami nikt nie pokusi\u0142 si\u0119 o sprawdzenie, jak mo\u017cna tak ogromne bastiony usypa\u0107 w kilka lat (oryginalnie umocnienia by\u0142y g\u0142\u00f3wnie ziemne) jednocze\u015bnie prowadz\u0105c wojn\u0119. Bez koparek, bez maszyn, bez ludzi umiej\u0105cych budowa\u0107, samo wyszkolone do strzelania wojsko zaci\u0119\u017cne.<\/p>\n\n\n\n

Nie wnikam w r\u00f3\u017cne teorie kr\u0105\u017c\u0105ce po sieci, g\u0142\u00f3wnie sieci rosyjskiej, tu musz\u0119 zaznaczy\u0107, robi\u0119 ten wpis g\u0142\u00f3wnie dla znajomych, \u017ceby sobie mogli na przyk\u0142ad poje\u017adzi\u0107 po Polsce i poszuka\u0107 ich \u015blad\u00f3w. Twierdz by\u0142o w rzeczywisto\u015bci jeszcze wi\u0119cej, ale wiele zatar\u0142o si\u0119 wskutek rozbudowy lub powodzi. Mia\u0142am na studiach przedmiot „historia budowy miast” i przez to chyba mam wi\u0119ksz\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, ile by\u0142o takich obwarowa\u0144 i \u017ce niemal ka\u017cde wi\u0119ksze miasto w Polsce z histori\u0105 si\u0119gaj\u0105c\u0105 XVII wieku ma ich \u015blady. Ale ale, nie tylko! <\/p>\n\n\n\n

Czasem \u015blady takich miast mo\u017cna spotka\u0107 wok\u00f3\u0142 dwor\u00f3w czy niewielkich miejscowo\u015bci po\u0142o\u017conych nad rzekami. Takich jak zamek w \u0141a\u0144cucie na przyk\u0142ad. Tam ju\u017c nikt o Szwedach nie wspomina, bo nawet tamt\u0119dy nie przechodzili. Tak zwana twierdza Lubomirskiego to nie tylko ma\u0142e obwarowania wok\u00f3\u0142 pa\u0142acu, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u015blady ziemnych obwarowa\u0144 wok\u00f3\u0142 miasta.<\/p>\n\n\n\n

A mo\u017ce wszelkie umocnienia by\u0142y tam przedtem, a Szwedzi\/Prusacy\/Chmielnicki\/Rusini czy kto tam jeszcze –  tylko je wzmocnili i wykorzystali do obrony? Tak jak cz\u0119sto wykorzystywali grodziska wczesno\u015bredniowieczne? Chyba \u017ce te te\u017c zbudowali, w ko\u0144cu co drugie grodzisko nazywane jest szwedzk\u0105 g\u00f3rk\u0105. \ud83d\ude09<\/p>\n\n\n\n

Zacznijmy od wyobra\u017cenia sobie miasta na planie elipsy, ale kanciatego. Bardzo starego. Kt\u00f3re zosta\u0142o zniszczone przez niebywa\u0142y kataklizm, zosta\u0142o zalane ogromn\u0105 ilo\u015bci\u0105 wody. Do tego stopnia, \u017ce zosta\u0142o przepo\u0142owione lub wr\u0119cz roztrojone. Zachowa\u0142y si\u0119 tylko resztki wa\u0142\u00f3w ziemnych. Widzicie to? Ok. Resztki mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy prze\u017cyli kataklizm, wracaj\u0105 na stare \u015bmieci. Jak Warszawiacy po okupacji. I reperuj\u0105 co si\u0119 da. Z czasem wsz\u0119dzie pojawiaj\u0105 si\u0119 konflikty, jest ma\u0142o jedzenia, poszczeg\u00f3lne narody walcz\u0105 ze sob\u0105 o ziemie i jedzenie. Obwa\u0142owania starych miast s\u0142u\u017c\u0105 do obrony. S\u0105 wzmacniane, naprawiane, nadbudowywane kamieniem, a p\u00f3\u017aniej ceg\u0142\u0105. <\/p>\n\n\n\n

W ko\u0144cu wskutek rozwoju technologii wojennej przestaj\u0105 by\u0107 potrzebne i znikaj\u0105 wraz z rozrastaniem si\u0119 miast. Ale nie wszystkie. Do kilku ludzie nie wracaj\u0105, a wi\u0119c i nie naprawiaj\u0105, a ich \u015blady nadal s\u0105 w terenie w stanie totalnego zniszczenia. Tylko nie ma o nich wzmianki historyk\u00f3w, za to wida\u0107 je na lidarze (geoportal). Tylko archeolodzy nie mog\u0105 wyj\u015b\u0107 z podziwu, odkopuj\u0105c je spod ogromnych zwa\u0142\u00f3w ziemi. Kto najpierw buduje umocnienia, a potem je zakopuje? Po\u015brodku przys\u0142owiowego nigdzia? A mo\u017ce to miasto zasypane powodziowym mu\u0142em? Do przemy\u015blenia „dla kumatych”.<\/p>\n\n\n\n

Zasada odnajdowania „miast gwiazd”. <\/h4>\n\n\n\n

Je\u015bli odnajdziesz zamek, cytadel\u0119 lub co\u015b w tym stylu otoczone bastionami w kszta\u0142cie wielok\u0105ta, to w pewnej odleg\u0142o\u015bci szukaj na lidarze resztek fos wi\u0119kszego miasta – gwiazdy. Rzadko bywa wi\u0119cej ni\u017c kilka k\u0105t\u00f3w, ale po jakim\u015b czasie bystre oko dojrzy co trzeba.<\/p>\n\n\n\n

Zamo\u015b\u0107<\/h4>\n\n\n\n

To miasto twierdza znane jest g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce jest chyba najlepiej zachowane urbanistycznie. Jego historia podobnie jak w przypadku innych twierdz, niknie w mrokach historii. Przypisuje si\u0119 jej budow\u0119 Zamoyskiemu (wg projektu w\u0142oskiego architekta, kt\u00f3ry chyba kupi\u0142 w chi\u0144skiej promocji projekt twierdzy identycznej jak w ca\u0142ej Europie), ale czy drobnego polskiego arystokrat\u0119 by\u0142oby sta\u0107 na tak ogromn\u0105 budow\u0119? Czy tylko zbudowa\u0142 sobie pa\u0142ac i wyremontowa\u0142 istniej\u0105ce mury?<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jak zwykle ogl\u0105damy detale, z kt\u00f3rych mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 o rozlicznych przebudowach i rozbudowach. Tyle dobrego, \u017ce nie wmawia si\u0119 nam tak jak w przypadku Modlina czy Warszawy, \u017ce to Szwedzi Zamoyskiemu cha\u0142up\u0119 zbudowali.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Pr\u00f3cz miasta mamy jeszcze obok fort. Prawdopodobnie kiedy\u015b by\u0142o ich wi\u0119cej, tylko ten ocala\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Na lidarze \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107 identyczny uk\u0142ad jak w cytadeli warszawskiej, tylko w Warszawie fort od miasta oddzieli\u0142a rzeka. Mo\u017ce car kupi\u0142 plany twierdzy od Zamojskich? Jak s\u0105dzicie? Nie, ten car zlikwidowa\u0142 twierdz\u0119 w Zamo\u015bciu i zaraz sobie zbudowa\u0142 tak\u0105 sam\u0105 pod Warszaw\u0105. No i co tam, dalej uwa\u017cacie, \u017ce Wikipedia jest super \u017ar\u00f3d\u0142em? <\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jedno z najtrudniejszych miast gwiazd do opisania to stolica. Dzi\u015b to ogromne miasto i wiele starych twierdz z przedpola zosta\u0142o zwyczajnie wch\u0142oni\u0119tych. Ale dawne legendy o tajemniczych podziemiach miasta, gdzie buszuje z\u0142ota kaczka spe\u0142niaj\u0105ca \u017cyczenia i inne bazyliszki do straszenia nimi dzieci, by nie \u0142azi\u0142y pod ziemi\u0105, bo si\u0119 zgubi\u0105, dzia\u0142aj\u0105 na wyobra\u017ani\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Warszawa<\/h4>\n\n\n\n

Praktycznie ca\u0142y Zamek Kr\u00f3lewski i star\u00f3wka s\u0105 zbudowane na du\u017cym obwarowaniu, o wiele starszym, remontowanym sto razy i przebudowywanym. Nie dojdzie si\u0119 kto i kiedy, bo po prostu nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne \u017ar\u00f3d\u0142a. Ot czasem jaki\u015b rysunek, nie wiadomo czy projekt, czy inwentaryzacja.<\/p>\n\n\n\n

W obr\u0119bie Warszawy mo\u017cemy wyr\u00f3\u017cni\u0107 kilka twierdz z najstarszego pier\u015bcienia, kt\u00f3ry istnia\u0142 jeszcze za Potopu szwedzkiego i na pewno nie zosta\u0142 zbudowany przez Szwed\u00f3w, bo najzwyczajniej istnieje na mapie obrony Warszawy. No chyba \u017ce Szwedzi specjalnie zbudowali bastiony wok\u00f3\u0142 Warszawy, by j\u0105 zdobywa\u0107? \ud83d\ude09<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Na rzeczonej mapie wida\u0107 r\u00f3wnie\u017c fortyfikacje Pragi a nawet wok\u00f3\u0142 zamku Ujazdowskiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Na wielu innych mapach wida\u0107 r\u00f3\u017cne poziomy ufortyfikowania stolicy, w pewnym momencie pojawia si\u0119 te\u017c Cytadela, kt\u00f3ra jednak znowu\u017c ma sporo na poziomie ni\u017cszym ni\u017c budynki twierdzy. Tunele mog\u0142y by\u0107 wcze\u015bniej, w tym tunel pod Wis\u0142\u0105, kt\u00f3ry istnia\u0142 i \u0142azili po nim ludzie, ale od kilku lat oficjalnie nie ma i nie by\u0142o, hihi. No niech im b\u0119dzie, tylko czym niby zwiewali powsta\u0144cy na Prag\u0119 z \u017boliborza, przecie\u017c nie \u0142\u00f3dk\u0105. Zreszt\u0105 w pewnym momencie Niemcy ten tunel znale\u017ali i zaczopowali, dlatego powsta\u0144cy musieli zwiewa\u0107 inn\u0105 tras\u0105, bo droga pod rzek\u0105 odpad\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

 edit: lidar cytadeli z zaznaczonymi ciekawymi elementami obronnymi<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nie jestem w stanie opisa\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo, bo to ksi\u0105\u017cki trzeba a nie wpisu na blogu. Rzucam has\u0142o dla zainteresowanych, by sprawdzali r\u00f3\u017cne rzeczy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Plan Lindleya i jego kana\u0142y. <\/h4>\n\n\n\n

Wszyscy wiemy, jak szybko je zbudowano pod ca\u0142ym miastem, jeszcze z ceg\u0142y kt\u00f3ra przetrwa\u0142a bombardowanie stolicy i w du\u017cym procencie nadal ma si\u0119 dobrze. Hop siup tralala. A sk\u0105d wzi\u0119to tyle ceg\u0142y? Ile\u017c cegielni musia\u0142o pracowa\u0107 non stop! Ile\u017c glinianek musia\u0142o zosta\u0107 wy\u017c\u0142obionych, by te ceg\u0142y w og\u00f3le mie\u0107 z czego robi\u0107. Co ciekawe, zdj\u0119cia z budowy s\u0105. Ale ju\u017c na zdj\u0119ciach kana\u0142y s\u0105 gotowe i wygl\u0105daj\u0105 nie jak nowo zbudowane, ale jak odkopane i nadmurowywane od g\u00f3ry, po prostu reperowane. A sk\u0105d wzi\u0119to kamie\u0144 na kolumny? I po co kamienne kolumny w kana\u0142ach? Aaaa, wiem, planowali oprowadza\u0107 wycieczki po kana\u0142ach sto lat p\u00f3\u017aniej, spryciolki. \ud83d\ude09<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wida\u0107, \u017ce sklepienia murowano od nowa. A d\u00f3\u0142? A nie wiadomo.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Plany podziemi lindleyowskich kana\u0142\u00f3w s\u0105 pilnie strze\u017cone. Prawdopodobnie dlatego, \u017ce nie istniej\u0105. I dopiero obecnie znany jest ich prawdziwy zasi\u0119g. Bo Lindley budowa\u0142 pod Warszaw\u0105 tak, \u017ce zap\u0119dzi\u0142 si\u0119 a\u017c na M\u0142ociny. Mia\u0142 rozmach w lesie kana\u0142y budowa\u0107 wiele kilometr\u00f3w od miasta. Kto mu to sfinansowa\u0142? Znowu\u017c zbudowane do po\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

No i na koniec Reduta Wolska, r\u00f3wnie\u017c interesuj\u0105ca. Polecam obejrze\u0107 kosci\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W\u0119gorzewo (Warmia i Mazury)<\/h4>\n\n\n\n

„Zamek” zbudowany na podbudowie w kszta\u0142cie bastionu znalaz\u0142am dzi\u0119ki serwisowi<\/strong><\/a> grupuj\u0105cemu r\u00f3\u017cne zamki i ruinki. Czasami odruchowo sprawdzam, na czym zbudowano jaki\u015b klasztor lub pa\u0142ac. Na starych zdj\u0119ciach do\u015b\u0107 dobrze wida\u0107 mocniejsz\u0105 kamienn\u0105 podbudow\u0119.  Rzecz jasna zamek odbudowano, wi\u0119c nie ma co liczy\u0107 na cokolwiek prawdziwego w wystroju wn\u0119trz.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jednak na starej rycinie z lewej strony wida\u0107 bastion jak w\u00f3\u0142. Wi\u0119c samo miasto tez mog\u0142o by\u0107 ufortyfikowane, tylko bez wycieczki na miejscu pewnie si\u0119 nie dojrzy tego co trzeba.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nie s\u0105dzi\u0142am, \u017ce cokolwiek b\u0119dzie widoczne pr\u00f3cz okolicy zamku, ale kontrolnie odpali\u0142am lotniczego binga (ciekawe, \u017ce nie twierdz\u0105, \u017ce s\u0105 to zdj\u0119cia z satelit), zdj\u0119cia z googli i lidar. Moim zdaniem mog\u0142a tu by\u0107 twierdza, ale jaki\u015b nieznany kataklizm zniszczy\u0142 j\u0105 doszcz\u0119tnie. Mo\u017ce, mo\u017ce jakie\u015b \u015blady uwa\u017cne oko dojrzy. Narysowa\u0142am kreski, gdzie podejrzewam stare umocnienia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

 A to inne widoki. <\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nie wiem czy s\u0105 tunele pod miastem, okoliczne Mamerki zabra\u0142y ca\u0142\u0105 uwag\u0119 i \u017cadne nowo\u015bci w\u0119gorzewskie nie s\u0105 w stanie si\u0119 przebi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u015bnicz<\/h4>\n\n\n\n

Dla odmiany kolejna willa twierdza. Wygl\u0105da jakby na gruzach wcze\u015bniejszych obwarowa\u0144 rozmytych przez liczne powodzie zbudowano co\u015b nowszego i tylko wzmocniono skarpy. Mur nie do ruszenia po setkach lat. W Wi\u015bniczu s\u0105 do zwiedzania podziemia. Zwiedzajcie, p\u00f3ki jeszcze wolno.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

O, lew. Pami\u0119tacie, co kiedy\u015b pisa\u0142am o lwach? I tu si\u0119 znalaz\u0142 w detalu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zasada jest taka. Im wi\u0119ksza twierdza, tym mniej artefakt\u00f3w z detalami. Im mniejsza, tym \u0142atwiej r\u00f3\u017cne cuda obejrze\u0107. Okolica na lidarze i zaznaczone fragmenty bastion\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

I ciekawa rycina<\/strong><\/a> Aleksandra Gryglewskiego datowana na drug\u0105 po\u0142ow\u0119 XIX wieku, gdzie wida\u0107 pa\u0142ac w Wi\u015bniczu w totalnej ruinie. Znowu si\u0119 „spali\u0142”? To dlaczego drewno jest, a mur w ruinie? \ud83d\ude09<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wyspa Wolin<\/h4>\n\n\n\n

Tak, wyspa Wolin i stara twierdza, tak stara \u017ce najstarsi g\u00f3rale nie pami\u0119taj\u0105, jak d\u0142ugo. Podziemne miasto<\/strong> <\/a>w Wolinie mo\u017cna nawet ju\u017c zwiedza\u0107. Ciekawe, czy s\u0105 tam jakie\u015b lwy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Dzi\u015b \u015blad\u00f3w gwiazdy w Wolinie pr\u00f3\u017cno szuka\u0107, \u015blad si\u0119 strasznie rozmy\u0142 przez atak morza… a kiedy to morze zaatakowa\u0142o, \u017ce zala\u0142o wszystko? A nie wiadomo. Woda polecia\u0142a \u015brodkiem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

6. Wroc\u0142aw<\/h2>\n\n\n\n

Miasto b\u0119d\u0105ce bardzo d\u0142ugo poza granicami Polski, rozrasta\u0142o si\u0119 d\u0142ugo, pali\u0142o, zn\u00f3w przebudowa\u0142o. Dla zwyk\u0142ego mieszka\u0144ca niewiele zosta\u0142o ze starego obrysu mur\u00f3w. Ale stare mapy z obrysem bastion\u00f3w s\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Z czasem bastiony si\u0119 po prostu zazieleni\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Czy jest trasa turystyczna zwiedzania podziemni wroc\u0142awskich? A i owszem. Ale jaki\u015b schron czy drobny obszar. Ca\u0142o\u015b\u0107 jest nadal zamkni\u0119ta dla w\u015bcibskich oczu, ale ten czy \u00f3w pu\u015bci farb\u0119<\/strong><\/a>. Ci hitlerowcy to jak Szwedzi, w trakcie wojny podziemne miasta budowali. W ca\u0142ej Polsce. Przypominam, \u017ce wojna trwa\u0142a tylko sze\u015b\u0107 lat, z czego mo\u017ce tylko trzy w miar\u0119 spokojnie, by co\u015b pr\u00f3bowa\u0107 budowa\u0107. Plan z 1770 i satelita (plan jest do g\u00f3ry nogami).<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"\/<\/a><\/figure><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zainteresowa\u0142am si\u0119 ma\u0142o popularnym tematem miast otoczonych bastionami, tak zwanych twierdz na planie gwiazdy. Znane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z Europy Zachodniej, gdy w rzeczywisto\u015bci wiele z nich [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12733,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-12732","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-alternatywna-historia-swiata"],"yoast_head":"\nTAJEMNICZE PRZEDRESETOWE ''FORTY-GWIAZDY'' I PODZIEMIA NA TERENIE POLSKI. - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/globalna.info\/en\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"TAJEMNICZE PRZEDRESETOWE ''FORTY-GWIAZDY'' I PODZIEMIA NA TERENIE POLSKI. - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zainteresowa\u0142am si\u0119 ma\u0142o popularnym tematem miast otoczonych bastionami, tak zwanych twierdz na planie gwiazdy. Znane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z Europy Zachodniej, gdy w rzeczywisto\u015bci wiele z nich [\u2026]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/globalna.info\/en\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/globalna.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-05-01T11:39:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-02-25T17:05:45+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/bieczbing.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1028\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"593\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@globalna_info\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@globalna_info\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"18 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/63d6d4bbc6cc7167b37363521107c844\"},\"headline\":\"TAJEMNICZE PRZEDRESETOWE ”FORTY-GWIAZDY” I PODZIEMIA NA TERENIE POLSKI.\",\"datePublished\":\"2021-05-01T11:39:49+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-25T17:05:45+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/\"},\"wordCount\":1989,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/bieczbing.png?fit=1028%2C593&ssl=1\",\"articleSection\":[\"Alternatywna historia \u015bwiata\"],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/\",\"name\":\"TAJEMNICZE PRZEDRESETOWE ''FORTY-GWIAZDY'' I PODZIEMIA NA TERENIE POLSKI. - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/bieczbing.png?fit=1028%2C593&ssl=1\",\"datePublished\":\"2021-05-01T11:39:49+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-25T17:05:45+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/bieczbing.png?fit=1028%2C593&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/bieczbing.png?fit=1028%2C593&ssl=1\",\"width\":1028,\"height\":593},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2021\\\/05\\\/01\\\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"TAJEMNICZE PRZEDRESETOWE ”FORTY-GWIAZDY” I PODZIEMIA NA TERENIE POLSKI.\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/\",\"name\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107 portal wiedzy alternatywnej\",\"description\":\"\u015awiat Jest Inny\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#organization\",\"name\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\",\"url\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/07\\\/cropped-GS-logo-final-1-fb-1.jpg?fit=1890%2C630&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/07\\\/cropped-GS-logo-final-1-fb-1.jpg?fit=1890%2C630&ssl=1\",\"width\":1890,\"height\":630,\"caption\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/globalna.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/globalna_info\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/global_awarness_poland\\\/?hl=pl\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/63d6d4bbc6cc7167b37363521107c844\",\"name\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"TAJEMNICZE PRZEDRESETOWE ''FORTY-GWIAZDY'' I PODZIEMIA NA TERENIE POLSKI. - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/globalna.info\/en\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"TAJEMNICZE PRZEDRESETOWE ''FORTY-GWIAZDY'' I PODZIEMIA NA TERENIE POLSKI. - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","og_description":"Zainteresowa\u0142am si\u0119 ma\u0142o popularnym tematem miast otoczonych bastionami, tak zwanych twierdz na planie gwiazdy. Znane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z Europy Zachodniej, gdy w rzeczywisto\u015bci wiele z nich [\u2026]","og_url":"https:\/\/globalna.info\/en\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/","og_site_name":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/globalna.info\/","article_published_time":"2021-05-01T11:39:49+00:00","article_modified_time":"2026-02-25T17:05:45+00:00","og_image":[{"width":1028,"height":593,"url":"https:\/\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/bieczbing.png","type":"image\/png"}],"author":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@globalna_info","twitter_site":"@globalna_info","twitter_misc":{"Written by":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","Estimated reading time":"18 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/"},"author":{"name":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","@id":"https:\/\/globalna.info\/#\/schema\/person\/63d6d4bbc6cc7167b37363521107c844"},"headline":"TAJEMNICZE PRZEDRESETOWE ”FORTY-GWIAZDY” I PODZIEMIA NA TERENIE POLSKI.","datePublished":"2021-05-01T11:39:49+00:00","dateModified":"2026-02-25T17:05:45+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/"},"wordCount":1989,"publisher":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/bieczbing.png?fit=1028%2C593&ssl=1","articleSection":["Alternatywna historia \u015bwiata"],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/","url":"https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/","name":"TAJEMNICZE PRZEDRESETOWE ''FORTY-GWIAZDY'' I PODZIEMIA NA TERENIE POLSKI. - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","isPartOf":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/bieczbing.png?fit=1028%2C593&ssl=1","datePublished":"2021-05-01T11:39:49+00:00","dateModified":"2026-02-25T17:05:45+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/#primaryimage","url":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/bieczbing.png?fit=1028%2C593&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/bieczbing.png?fit=1028%2C593&ssl=1","width":1028,"height":593},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/globalna.info\/2021\/05\/01\/tajemnicze-przedresetowe-forty-gwiazdy-i-podziemia-na-terenie-polski\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/globalna.info\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"TAJEMNICZE PRZEDRESETOWE ”FORTY-GWIAZDY” I PODZIEMIA NA TERENIE POLSKI."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/globalna.info\/#website","url":"https:\/\/globalna.info\/","name":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107 portal wiedzy alternatywnej","description":"\u015awiat Jest Inny","publisher":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/globalna.info\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/globalna.info\/#organization","name":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","url":"https:\/\/globalna.info\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/globalna.info\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/cropped-GS-logo-final-1-fb-1.jpg?fit=1890%2C630&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/cropped-GS-logo-final-1-fb-1.jpg?fit=1890%2C630&ssl=1","width":1890,"height":630,"caption":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107"},"image":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/globalna.info\/","https:\/\/x.com\/globalna_info","https:\/\/www.instagram.com\/global_awarness_poland\/?hl=pl"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/globalna.info\/#\/schema\/person\/63d6d4bbc6cc7167b37363521107c844","name":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g","caption":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107"}}]}},"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/bieczbing.png?fit=1028%2C593&ssl=1","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12732","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12732"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12732\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12733"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}