Pochodzicie ze \u015bwiata, kt\u00f3ry zbudowano na cichej obietnicy, \u017ce wszystko b\u0119dzie si\u0119 nieustannie rozwija\u0107. Miasta si\u0119 rozrasta\u0142y, tanie loty sprawia\u0142y, \u017ce podr\u00f3\u017ce by\u0142y dost\u0119pne niemal dla ka\u017cdego, a dzi\u0119ki zwyk\u0142emu kawa\u0142kowi papieru mo\u017cna by\u0142o przekracza\u0107 granice, nie b\u0119d\u0105c \u015bledzonym. Mobilno\u015b\u0107 by\u0142a nie tylko luksusem \u2013 by\u0142a powietrzem, kt\u00f3rym oddycha\u0142a wsp\u00f3\u0142czesna cywilizacja. Symbolizowa\u0142a g\u0142\u0119bokie przekonanie, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 b\u0119dzie nieuchronnie lepsza ni\u017c tera\u017aniejszo\u015b\u0107. Obietnica ta nie kruszy si\u0119 pod wp\u0142ywem pojedynczego dramatycznego wydarzenia, ale powoli, niemal niezauwa\u017calnie, pod pozorem codzienno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Mi\u0119dzynarodowy Fundusz Walutowy wyda\u0142 niedawno w swoim raporcie o perspektywach gospodarczych \u015bwiata ostrze\u017cenie, kt\u00f3re media podsumowa\u0142y s\u0142owami \u201egro\u017c\u0105cy globalny wstrz\u0105s\u201d. Kto jednak dok\u0142adnie przeczyta ten raport, zauwa\u017cy: nie chodzi o kolejny cykl koniunkturalny. Chodzi o przej\u015bcie do czego\u015b zasadniczo innego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi jest zaj\u0119ta innymi debatami i nie patrzy w tym kierunku.<\/p>\n\n\n\n
Przyjrzyjcie si\u0119 temu, co wydarzy\u0142o si\u0119 w 1944 roku \u2013 w samym \u015brodku II wojny \u015bwiatowej. Dwaj sojusznicy, kt\u00f3rzy mieli p\u00f3\u017aniej kszta\u0142towa\u0107 porz\u0105dek \u015bwiata przez nast\u0119pne osiemdziesi\u0105t lat, tak bardzo sobie nie ufali, \u017ce ledwo mogli si\u0119 znosi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
W\u0142a\u015bnie w tym roku, gdy wojna zbli\u017ca\u0142a si\u0119 ku ko\u0144cowi, w hotelu Mount Washington w Bretton Woods powsta\u0142a nowa architektura gospodarcza: dolar jako \u015bwiatowa waluta rezerwowa, MFW, Bank \u015awiatowy. W tym samym czasie mi\u0119dzy Waszyngtonem a Londynem toczy\u0142 si\u0119 sp\u00f3r, kt\u00f3ry nawet \u00f3wczesna prasa opisywa\u0142a jako jeden z najostrzejszych w ca\u0142ej wojnie. Oskar\u017cenia o imperializm, brak zaanga\u017cowania i polityk\u0119 si\u0142y lata\u0142y w t\u0119 i z powrotem. To podobie\u0144stwo nie jest przypadkowe. Globalizacja, jak\u0105 znali\u015bmy, nie powsta\u0142a z czystej idei, ale z technicznego porozumienia zawartego pod presj\u0105 wojny. Dzisiaj w\u0142a\u015bnie ta architektura si\u0119 rozpada.<\/p>\n\n\n\n
MFW m\u00f3wi o \u201ez\u0142o\u017conym scenariuszu ryzyka\u201d, w kt\u00f3rym kilka s\u0142abych punkt\u00f3w oddzia\u0142uje jednocze\u015bnie i wzajemnie si\u0119 wzmacnia. Ewentualny gwa\u0142towny spadek cen ropy m\u00f3g\u0142by wstrz\u0105sn\u0105\u0107 ca\u0142ymi gospodarkami opartymi na eksporcie. \u0141a\u0144cuchy dostaw skroplonego gazu ziemnego s\u0105 podatne na zak\u0142\u00f3cenia.<\/p>\n\n\n\n
A co najwa\u017cniejsze: rozwini\u0119te gospodarki s\u0105 uzale\u017cnione od transportu energii, kt\u00f3ry przebiega przez jedn\u0105 z najw\u0119\u017cszych cie\u015bnin na \u015bwiecie \u2013 otoczon\u0105 regionami, w kt\u00f3rych napi\u0119cia nie tylko utrzymuj\u0105 si\u0119, ale wr\u0119cz nasilaj\u0105. Oko\u0142o 30 procent \u015bwiatowej ropy naftowej i 20 procent globalnego gazu ziemnego przep\u0142ywa przez t\u0119 w\u0105sk\u0105 cie\u015bnin\u0119. Japonia, Korea Po\u0142udniowa, Indie i znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Europy pozyskuj\u0105 energi\u0119 t\u0105 tras\u0105. W bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie znajduje si\u0119 w\u0119ze\u0142, o kt\u00f3rym dotychczas ma\u0142o kto s\u0142ysza\u0142, ale kt\u00f3ry ma kluczowe znaczenie dla \u015bwiatowej gospodarki: kompleks Ras Laffan. Zak\u0142\u00f3cenie w tym miejscu spowodowa\u0142oby nie tylko wzrost cen energii, ale w reakcji \u0142a\u0144cuchowej r\u00f3wnie\u017c cen nawoz\u00f3w i \u017cywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Za tym wszystkim kryje si\u0119 co\u015b jeszcze g\u0142\u0119bszego: stagflacja. Mieszanka utrzymuj\u0105cej si\u0119 inflacji i stagnacji gospodarczej, kt\u00f3ra przez d\u0142ugi czas by\u0142a uwa\u017cana za niemal niemo\u017cliw\u0105. Ceny rosn\u0105, a p\u0142ace realne w wielu krajach nie osi\u0105gn\u0119\u0142y jeszcze poziomu z 2019 roku. Kredyty s\u0105 dro\u017csze, a dost\u0119p do w\u0142asnego mieszkania jest zamkni\u0119ty dla ca\u0142ego pokolenia. Osoba urodzona w Europie Zachodniej w 1985 roku posiada statystycznie mniej maj\u0105tku ni\u017c jej rodzice w tym samym wieku \u2013 zjawisko, kt\u00f3re nie mia\u0142o miejsca od czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n
Nieograniczony wzrost i tania energia nie by\u0142y czym\u015b oczywistym. By\u0142y historycznym szcz\u0119\u015bliwym zbiegiem okoliczno\u015bci, kt\u00f3ry teraz mo\u017ce dobiec ko\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n
Stary porz\u0105dek si\u0119 rozpada. Chiny s\u0105 nie tylko pot\u0119g\u0105 gospodarcz\u0105, ale reprezentuj\u0105 alternatywny model porz\u0105dku. Yuan jest ju\u017c wykorzystywany w dwustronnych stosunkach handlowych z dziesi\u0105tkami kraj\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Kraje BRICS rozszerzaj\u0105 swoje wp\u0142ywy. Powstaje nie \u015bwiat wielobiegunowy oparty na r\u00f3wno\u015bci, ale \u015bwiat blok\u00f3w: z jednej strony obszar atlantycki ze swoimi standardami technologicznymi i architektur\u0105 finansow\u0105, z drugiej strony obszar euroazjatycki z w\u0142asnymi modelami rz\u0105dowymi i platformowymi. Pomi\u0119dzy blokami manewruj\u0105 kraje, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z obiema stronami. Ten podzia\u0142 nie ogranicza si\u0119 do polityki zagranicznej. Obejmuje on spo\u0142ecze\u0144stwa, polityk\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 oraz nastroje klasy \u015bredniej, kt\u00f3ra coraz bardziej w\u0105tpi, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 b\u0119dzie lepsza.<\/p>\n\n\n\n
Podczas gdy zewn\u0119trzny porz\u0105dek ulega rozpadowi, wewn\u0105trz powstaje nowy. Cyfrowy dow\u00f3d osobisty to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c karta techniczna. Staje si\u0119 on centralnym kluczem do nowej umowy spo\u0142ecznej. Ka\u017cda transakcja, ka\u017cdy ruch, ka\u017cdy dost\u0119p do us\u0142ug mo\u017ce zosta\u0107 zapisany. Identyfikowalno\u015b\u0107 staje si\u0119 warunkiem uczestnictwa w nowoczesnym \u017cyciu. Cyfrowe waluty bank\u00f3w centralnych, takie jak cyfrowe euro, id\u0105 jeszcze dalej. W przeciwie\u0144stwie do banknot\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 anonimowe, waluty cyfrowe mog\u0105 zawiera\u0107 daty wa\u017cno\u015bci, ograniczenia u\u017cytkowania lub nagrody. Cyfrowy juan funkcjonuje ju\u017c w Chinach.<\/p>\n\n\n\n
Cyfrowe euro znajduje si\u0119 w fazie pilota\u017cowej, a dolar jest przedmiotem dyskusji. Na ca\u0142ym \u015bwiecie opracowuje si\u0119 ponad sto takich projekt\u00f3w. Jednocze\u015bnie zmieniaj\u0105 si\u0119 miasta. Model miasta 15-minutowego wydaje si\u0119 na pierwszy rzut oka sensowny z ekologicznego punktu widzenia: wszystko, co wa\u017cne, powinno by\u0107 dost\u0119pne pieszo lub na rowerze. Druga strona medalu: je\u015bli Twoja dzielnica oferuje wszystko, czego potrzebujesz, po co j\u0105 opuszcza\u0107?<\/p>\n\n\n\n
Mobilno\u015b\u0107 staje si\u0119 dro\u017csza, bardziej skomplikowana i mniej atrakcyjna \u2013 nie przez zakazy, ale przez kszta\u0142towanie.<\/p>\n\n\n\n
Spo\u0142ecze\u0144stwa nie ulegaj\u0105 erozji nagle. Powoli trac\u0105 zdolno\u015b\u0107 do rozpoznawania prawdziwych wyzwa\u0144. Skutecznym \u015brodkiem do tego jest sta\u0142a polaryzacja. Cz\u0119sto jest ona b\u0142\u0119dnie rozumiana jako zbyt du\u017ca r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 opinii. W rzeczywisto\u015bci sprowadza ona rzeczywisto\u015b\u0107 do dw\u00f3ch oboz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cda analiza staje si\u0119 kwesti\u0105 to\u017csamo\u015bci. Sp\u00f3r przyci\u0105ga uwag\u0119 \u2013 a w \u015bwiecie cyfrowym uwaga jest najcenniejszym dobrem.<\/p>\n\n\n\n
Platformy s\u0105 zaprojektowane tak, \u017ce bod\u017ace emocjonalne dzia\u0142aj\u0105 silniej ni\u017c argumenty. Schemat jest stary: nawet p\u00f3\u017ane Cesarstwo Rzymskie straci\u0142o zdolno\u015b\u0107 podejmowania decyzji z powodu logiki frakcyjnej. Dzisiaj architektura jest po prostu nowocze\u015bniejsza.<\/p>\n\n\n\n
Obecne napi\u0119cia w Cie\u015bninie Ormuz sprawiaj\u0105, \u017ce teoretyczny scenariusz ryzyka MFW nagle staje si\u0119 konkretny. Blokada morska, gro\u017aby konfiskaty, potencjalny wp\u0142yw na chi\u0144skie tankowce \u2013 wszystko to pokazuje, jak szybko abstrakcyjne blokady przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 w decyzje operacyjne.<\/p>\n\n\n\n
Kompleks Ras Laffan pozostaje najs\u0142abszym ogniwem w \u0142a\u0144cuchu. \u015awiatowy Program \u017bywno\u015bciowy ostrzega przed reakcj\u0105 \u0142a\u0144cuchow\u0105 w zakresie cen gazu, nawoz\u00f3w i \u017cywno\u015bci. W obliczu tych wydarze\u0144 debata publiczna cz\u0119sto skupia si\u0119 na sprawach drugorz\u0119dnych. Tymczasem kamie\u0144 w\u0119gielny \u2013 ten centralny kamie\u0144, kt\u00f3ry spaja \u0142uk \u2013 le\u017cy w Pa\u0144stwa r\u0119kach. Demokracja oznacza etymologicznie, \u017ce w\u0142adza le\u017cy w r\u0119kach ludu. Nie w r\u0119kach przedstawicieli czy instytucji, ale w r\u0119kach obywateli, kt\u00f3rzy g\u0142osuj\u0105, nadzoruj\u0105 i podejmuj\u0105 decyzje. Technologia, kt\u00f3ra umo\u017cliwia nadz\u00f3r, pozwala jednocze\u015bnie na masow\u0105 koordynacj\u0119 dzia\u0142a\u0144 obywateli. Narz\u0119dzia nie maj\u0105 ideologii.<\/p>\n\n\n\n
W najbli\u017cszych latach pytanie b\u0119dzie brzmia\u0142o: czy pogodzimy si\u0119 z tym, \u017ce staniemy si\u0119 jedynie punktami danych w systemie \u2013 czy te\u017c odzyskamy uwag\u0119 i odpowiedzialno\u015b\u0107, kt\u00f3re zawsze le\u017ca\u0142y w naszych r\u0119kach. Chodzi o to, by rozpozna\u0107 pr\u00f3g, zanim go przekroczymy. Drzwi s\u0105 uchylone. Nowy \u015bwiat w\u0142a\u015bnie powstaje \u2013 pe\u0142en wra\u017cliwo\u015bci, polaryzacji i nowych mo\u017cliwo\u015bci kontroli. Czujno\u015b\u0107 to pierwszy krok.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pochodzicie ze \u015bwiata, kt\u00f3ry zbudowano na cichej obietnicy, \u017ce wszystko b\u0119dzie si\u0119 nieustannie rozwija\u0107. Miasta si\u0119 rozrasta\u0142y, tanie loty sprawia\u0142y, \u017ce podr\u00f3\u017ce by\u0142y dost\u0119pne niemal dla [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":36486,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_hide_featured_image":false,"_jetpack_featured_image_duplicate_dismissed":0,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-36485","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-otworz-oczy"],"yoast_head":"\n