W czasie zimnej wojny ameryka\u0144ska agencja wywiadowcza CIA rozpocz\u0119\u0142a operacj\u0119 Mockingbird, kt\u00f3rej celem by\u0142o wywieranie wp\u0142ywu na opini\u0119 publiczn\u0105 poprzez manipulowanie mediami informacyjnymi. S\u0142ynny ameryka\u0144ski reporter Carl Bernstein ujawni\u0142 ten skandal w 1977 roku. Co si\u0119 zmieni\u0142o od tamtego czasu?<\/p>\n\n\n\n
Operacja Mockingbird rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 pod koniec lat 40. XX wieku i zako\u0144czy\u0142a w po\u0142owie lat 70. W tym czasie CIA pr\u00f3bowa\u0142a kontrolowa\u0107 przekaz informacyjny, wykorzystuj\u0105c dziennikarzy i media jako narz\u0119dzie do wywierania wp\u0142ywu na opini\u0119 publiczn\u0105. Kluczow\u0105 postaci\u0105 w tej grze jest niejaki Frank Wisner. Wisner zosta\u0142 mianowany dyrektorem Biura Projekt\u00f3w Specjalnych (OSP) w 1948 roku. Wkr\u00f3tce potem OSP zosta\u0142o przemianowane na Biuro Koordynacji Polityki (OPC), z kt\u00f3rego ostatecznie powsta\u0142 departament wywiadu i kontrwywiadu CIA. <\/p>\n\n\n\n
Wkr\u00f3tce potem Wisner otrzyma\u0142 zadanie utworzenia organizacji zajmuj\u0105cej si\u0119 propagand\u0105, wojn\u0105 gospodarcz\u0105, prewencyjnymi dzia\u0142aniami bezpo\u015brednimi, w tym sabota\u017cem, przeciwdzia\u0142aniem sabota\u017cowi, dzia\u0142aniach wyburzeniowych i ewakuacyjnych, wywrotowej dzia\u0142alno\u015bci przeciwko wrogim pa\u0144stwom, w tym wspieraniu podziemnych grup oporu, podobnych do dzisiejszej Antify, oraz lokalnych element\u00f3w antykomunistycznych w zagro\u017conych krajach wolnego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n
W tym samym roku Wisner uruchomi\u0142 r\u00f3wnie\u017c Mockingbird. W tym celu zwerbowa\u0142 Philipa Grahama z Washington Post<\/em>, kt\u00f3ry mia\u0142 kierowa\u0107 projektem wewn\u0105trz bran\u017cy. Po 1953 r. sie\u0107 zosta\u0142a przej\u0119ta przez dyrektora CIA Allena W. Dullesa.<\/p>\n\n\n\n W tym czasie Mockingbird mia\u0142 ju\u017c wp\u0142yw na 25 gazet i agencji informacyjnych. W mi\u0119dzyczasie Wisner pr\u00f3bowa\u0142 przekona\u0107 opini\u0119 publiczn\u0105 o zagro\u017ceniach komunizmu. W 1954 roku zorganizowa\u0142 finansowanie hollywoodzkiej produkcji \u201eFolwark zwierz\u0119cy\u201d, animowanej alegorii opartej na powie\u015bci George\u2019a Orwella pod tym samym tytu\u0142em.<\/p>\n\n\n\n Jednocze\u015bnie Wisner zakaza\u0142 gazetom publikowania informacji o niekt\u00f3rych wydarzeniach, takich jak plany CIA dotycz\u0105ce obalenia rz\u0105d\u00f3w w Iranie i Gwatemali. Kontrola przep\u0142ywu informacji by\u0142a z punktu widzenia \u00f3wczesnego rz\u0105du kluczowa dla bezpiecze\u0144stwa narodowego. Dlatego CIA do\u0142o\u017cy\u0142a wszelkich stara\u0144, aby ameryka\u0144skie i mi\u0119dzynarodowe grupy docelowe otrzymywa\u0142y informacje zgodne z interesami USA.<\/p>\n\n\n\n Po odej\u015bciu z \u201eWashington Post\u201d w 1977 roku reporter Watergate Carl Bernstein przez sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy bada\u0142 relacje mi\u0119dzy ameryka\u0144sk\u0105 agencj\u0105 wywiadowcz\u0105 CIA a pras\u0105 w okresie zimnej wojny. Bernstein odkry\u0142, \u017ce CIA zastrasza\u0142a nawet dziennikarzy, aby rozpowszechniali jej komunikaty. Swoj\u0105 histori\u0119 opublikowa\u0142 w 1977 roku w magazynie \u201eRolling Stone\u201d. Chocia\u017c powo\u0142ano komisj\u0119 \u015bledcz\u0105, nikogo nie ukarano.<\/p>\n\n\n\n Wr\u0119cz przeciwnie: wysocy rang\u0105 pracownicy CIA, w tym byli dyrektorzy William Colby i George Bush, przekonali komisj\u0119 do ograniczenia zakresu dochodzenia i celowego zafa\u0142szowania rzeczywistego zakresu dzia\u0142a\u0144 w raporcie ko\u0144cowym.<\/p>\n\n\n\n Wielotomowy raport zawiera dziewi\u0119\u0107 stron, na kt\u00f3rych celowo niejasno i cz\u0119\u015bciowo wprowadzaj\u0105co w b\u0142\u0105d om\u00f3wiono udzia\u0142 dziennikarzy. Nie ma ani s\u0142owa o rzeczywistej liczbie dziennikarzy, kt\u00f3rzy przyj\u0119li tajne zadania dla CIA. Nie opisano r\u00f3wnie\u017c w wystarczaj\u0105cym stopniu roli mened\u017cer\u00f3w gazet i stacji radiowych we wsp\u00f3\u0142pracy z CIA. Niekt\u00f3rzy dziennikarze utrzymywali milcz\u0105ce, inni jawne kontakty z CIA. By\u0142a to gra oparta na wsp\u00f3\u0142pracy i ust\u0119pstwach.<\/p>\n\n\n\n Reporterzy dzielili si\u0119 swoimi notatkami z CIA, redaktorzy \u2013 informacjami o swoich pracownikach. W\u015br\u00f3d dziennikarzy byli nawet laureaci nagrody Pulitzera, czyli renomowani reporterzy. W 1976 r. dyrektor CIA George H.W. Bush o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce agencja wycofa\u0142a si\u0119 z dzia\u0142alno\u015bci informacyjnej, ale nadal przyjmuje ochotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy chc\u0105 pom\u00f3c swojemu krajowi.<\/p>\n\n\n\n W rzeczywisto\u015bci CIA zerwa\u0142a kontakty z nieproduktywnymi dziennikarzami, aby stworzy\u0107 pozory oczyszczania swoich szereg\u00f3w z propagandyst\u00f3w. Jednak w rzeczywisto\u015bci by\u0142a to tylko przykrywka, aby utrzyma\u0107 swoich tropicieli.<\/p>\n\n\n\n W ko\u0144cu niepisanym prawem jest, \u017ce podczas ka\u017cdego \u015bledztwa prowadzonego przez rz\u0105d pewne informacje s\u0105 zatajane, ale jednocze\u015bnie na zewn\u0105trz stara si\u0119 stworzy\u0107 wra\u017cenie, \u017ce praca jest prowadzona rzetelnie. Bardzo wyra\u017anie wida\u0107 to na przyk\u0142adzie komisji ds. zamach\u00f3w z 11 wrze\u015bnia. To zawsze dzia\u0142a. Nie trzeba przecie\u017c publikowa\u0107 wszystkiego, co ujawnia dochodzenie, ale przynajmniej na zewn\u0105trz trzeba zachowa\u0107 krytyczne podej\u015bcie. W tym przypadku najlepszym \u015brodkiem jest zaciemnianie obrazu, a skompromitowana prasa zawsze potwierdza wiarygodno\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w produkowanych przez rz\u0105d.<\/p>\n\n\n\n Operacja Mockingbird mia\u0142a g\u0142\u0119boki wp\u0142yw na standardy dziennikarskie i oczywi\u015bcie na zaufanie spo\u0142ecze\u0144stwa do medi\u00f3w. Senator Frank Church argumentowa\u0142 przed komisj\u0105 \u015bledcz\u0105, \u017ce dezinformacja kosztowa\u0142a ameryka\u0144skich podatnik\u00f3w oko\u0142o 265 milion\u00f3w dolar\u00f3w rocznie. <\/p>\n\n\n\n W fazie aktywnej dziennikarze i media zaanga\u017cowane w operacj\u0119 Mockingbird mia\u0142y wp\u0142yw na szerokie spektrum temat\u00f3w. Od relacji politycznych po sprawy zagraniczne \u2013 w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w bez podawania przejrzystych \u017ar\u00f3de\u0142 informacji. W dyskusji na temat zasadno\u015bci i zakresu operacji nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 geopolitycznego kontekstu zimnej wojny. Podczas gdy narody zmaga\u0142y si\u0119 ze szpiegostwem i propagand\u0105, manipulowanie doniesieniami medialnymi by\u0142o postrzegane jako kolejne pole bitwy.<\/p>\n\n\n\n Zrozumienie tego historycznego kontekstu pozwala zrozumie\u0107, jak g\u0142\u0119boko strategie wojskowe i wywiadowcze mog\u0105 by\u0107 zintegrowane z codziennymi mediami.<\/p>\n\n\n\n To nieuchronnie prowadzi nas do pytania, czy s\u0142u\u017cby wywiadowcze nadal maj\u0105 wp\u0142yw na relacje w mediach. Lista zarzut\u00f3w dotycz\u0105cych ci\u0105g\u0142ej manipulacji mediami jest d\u0142uga i wskazuje, \u017ce praktyki te nadal istniej\u0105 w r\u00f3\u017cnych formach, obecnie g\u0142\u00f3wnie za po\u015brednictwem tak zwanych organizacji pozarz\u0105dowych (NGO).<\/p>\n\n\n\n Smutnym faktem jest, \u017ce z punktu widzenia wi\u0119kszo\u015bci zachodnich rz\u0105d\u00f3w tak zwana prawda nie jest szczeg\u00f3lnie warta uwagi, co powoduje, \u017ce publiczne media informacyjne s\u0105 wykorzystywane wy\u0142\u0105cznie jako narz\u0119dzie hegemonii. <\/p>\n\n\n\n Wynika to mi\u0119dzy innymi z raport\u00f3w informator\u00f3w i ujawnionych dokument\u00f3w, kt\u00f3re pokazuj\u0105, jak niekt\u00f3re doniesienia medialne s\u0105 nadal pod wp\u0142ywem interes\u00f3w s\u0142u\u017cb wywiadowczych. Wp\u0142yw przedsi\u0119biorstw i organizacji pozarz\u0105dowych cz\u0119sto jeszcze bardziej zaciera granice i komplikuje obraz sytuacji. Zw\u0142aszcza du\u017ce koncerny medialne, kt\u00f3rych interesy biznesowe pokrywaj\u0105 si\u0119 z interesami podmiot\u00f3w politycznych, mog\u0105 celowo kierowa\u0107 swoj\u0105 narracj\u0119 na cele r\u00f3\u017cnych grup interes\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W ostatnich latach spowodowa\u0142o to, \u017ce konsumenci medi\u00f3w s\u0105 dzi\u015b bardziej ostro\u017cni. Bardziej ni\u017c kiedykolwiek wa\u017cne jest, aby zr\u00f3\u017cnicowa\u0107 korzystanie z medi\u00f3w, uwzgl\u0119dnia\u0107 r\u00f3\u017cne perspektywy i kwestionowa\u0107 motywy stoj\u0105ce za informacjami, poniewa\u017c granica mi\u0119dzy rzetelnym dziennikarstwem a wp\u0142ywem pa\u0144stwa coraz bardziej si\u0119 zaciera.<\/p>\n\n\n\n W tym kontek\u015bcie warto wspomnie\u0107 o fiasku z pocz\u0105tku XXI wieku dotycz\u0105cym kontrolowanych przez pa\u0144stwo informacji na temat broni masowego ra\u017cenia w Iraku. W\u00f3wczas wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce \u017cadne alternatywne \u017ar\u00f3d\u0142a nie badaj\u0105 tej sprawy. Pomimo rosn\u0105cych podejrze\u0144 min\u0119\u0142y lata, zanim przeprowadzono kompleksowe \u015bledztwo, kt\u00f3re ostatecznie ujawni\u0142o smutn\u0105 prawd\u0119, \u017ce w Iraku nie by\u0142o broni masowego ra\u017cenia, a twierdzenie to zosta\u0142o wysuni\u0119te wy\u0142\u0105cznie w celu uzasadnienia interwencji wojskowej Stan\u00f3w Zjednoczonych. Takie wydarzenia pozwalaj\u0105 przypuszcza\u0107, \u017ce lekcja z operacji Mockingbird nie zosta\u0142a przyswojona ani zastosowana. Nie bez powodu media s\u0105 od tego czasu nazywane nieoficjaln\u0105 czwart\u0105 w\u0142adz\u0105 rz\u0105du.<\/p>\n\n\n\n Kiedy bowiem chodzi o nieujawnianie ca\u0142ej prawdy, dziennikarze s\u0105 tak samo wsp\u00f3\u0142winni jak rz\u0105dy. Jednak w du\u017cych koncernach medialnych postrzega si\u0119 to inaczej. Katharine Graham, \u017cona Phila Grahama, kt\u00f3ra po jego \u015bmierci przej\u0119\u0142a Washington Post<\/em>, powiedzia\u0142a o tajemnicy prasowej w interesie bezpiecze\u0144stwa narodowego:<\/p>\n\n\n\n \u201e\u017byjemy w brudnym i niebezpiecznym \u015bwiecie. Niekt\u00f3re rzeczy nie powinny by\u0107 znane opinii publicznej. Uwa\u017cam, \u017ce demokracja kwitnie, gdy rz\u0105d mo\u017ce podejmowa\u0107 uzasadnione kroki w celu zachowania swoich tajemnic, a prasa mo\u017ce sama decydowa\u0107, czy ujawni\u0107 swoj\u0105 wiedz\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n Nic nie jest dalsze od prawdy. Zw\u0142aszcza media publiczne nie ukrywaj\u0105 informacji ze wzgl\u0119du na bezpiecze\u0144stwo narodowe. Cz\u0119sto zniekszta\u0142caj\u0105, fa\u0142szuj\u0105, ukrywaj\u0105 i wprowadzaj\u0105 w b\u0142\u0105d na polecenie i pod presj\u0105 przedstawicieli rz\u0105du lub organizacji pozarz\u0105dowych, kt\u00f3re czasami maj\u0105 wi\u0119kszy wp\u0142yw ni\u017c same rz\u0105dy.<\/p>\n\n\n\n Kolejnym wa\u017cnym aspektem przewrotnej relacji mi\u0119dzy rz\u0105dami a czwart\u0105 w\u0142adz\u0105 jest to, \u017ce pracownicy organizacji pozarz\u0105dowych i s\u0142u\u017cb specjalnych cz\u0119sto przekazuj\u0105 materia\u0142y dziennikarzom wysokiego szczebla, aby sk\u0142oni\u0107 przedstawicieli rz\u0105du do uwierzenia w okre\u015blone historie, na przyk\u0142ad dotycz\u0105ce zmian klimatycznych. <\/p>\n\n\n\n Przynajmniej w Stanach Zjednoczonych sytuacja najwyra\u017aniej uleg\u0142a zmianie wraz z obj\u0119ciem urz\u0119du przez prezydenta Donalda Trumpa, kt\u00f3ry pot\u0119pi\u0142 CNN i podobne media jako \u017ar\u00f3d\u0142o fa\u0142szywych wiadomo\u015bci \u2013 ale jak wiadomo, nie nale\u017cy chwali\u0107 dnia przed wieczorem. Podczas gdy w Stanach Zjednoczonych wydaje si\u0119, \u017ce \u017celazna kontrola komercyjnych medi\u00f3w informacyjnych nad umys\u0142ami spo\u0142ecze\u0144stwa s\u0142abnie, w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w europejskich dzieje si\u0119 dok\u0142adnie odwrotnie.<\/p>\n\n\n\n W tych krajach nadal ponad po\u0142owa spo\u0142ecze\u0144stwa wierzy w doniesienia medi\u00f3w korporacyjnych i bezkrytycznie je przyjmuje. Obecnie kontrola przep\u0142ywu informacji w mediach korporacyjnych jest nawet \u0142atwiejsza ni\u017c w czasach zimnej wojny. Sze\u015b\u0107 koncern\u00f3w kontroluje bowiem 90 procent najwi\u0119kszych medi\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Jednak wed\u0142ug informacji poufnych ca\u0142a bran\u017ca znajduje si\u0119 w fazie upadku i grozi jej zapomnienie, gdy tylko pokolenie wy\u017cu demograficznego odejdzie. Oczywi\u015bcie propagandzi\u015bci s\u0105 tego \u015bwiadomi.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W czasie zimnej wojny ameryka\u0144ska agencja wywiadowcza CIA rozpocz\u0119\u0142a operacj\u0119 Mockingbird, kt\u00f3rej celem by\u0142o wywieranie wp\u0142ywu na opini\u0119 publiczn\u0105 poprzez manipulowanie mediami informacyjnymi. S\u0142ynny ameryka\u0144ski reporter [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":36585,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_daam_enable_autolinks":"1","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-36584","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-otworz-oczy"],"yoast_head":"\nDziennikarze byli zastraszani<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Wp\u0142ywy s\u0142u\u017cb specjalnych i organizacji pozarz\u0105dowych s\u0105 nadal bardzo du\u017ce.<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Teraz propaganda skupia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na mediach spo\u0142eczno\u015bciowych<\/strong><\/h3>\n\n\n\n