{"id":36960,"date":"2026-07-02T11:05:32","date_gmt":"2026-07-02T09:05:32","guid":{"rendered":"https:\/\/globalna.info\/?p=36960"},"modified":"2026-07-02T11:05:35","modified_gmt":"2026-07-02T09:05:35","slug":"cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/globalna.info\/en\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/","title":{"rendered":"CITIES OF THE FALLEN \u2014 PARIS: OGRODY WERSALU I OBW\u00d3D UKRYTY W ZIEMI"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\">W pierwszej cz\u0119\u015bci pokaza\u0142em pa\u0142ac bez chleba. Bez uczty. Bez kuchni zdolnej obs\u0142u\u017cy\u0107 tysi\u0105ce ludzi. Bez \u0142azienek dla ogromnej liczby cia\u0142 zamkni\u0119tych w \u015brodku. A jednak woda p\u0142yn\u0119\u0142a przez dziesi\u0105tki kilometr\u00f3w in\u017cynierii tylko po to, by zasila\u0107 fontanny.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Teraz wyjd\u017amy z pa\u0142acu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie przez g\u0142\u00f3wn\u0105 bram\u0119. Nie w stron\u0119 marmuru, z\u0142ota i sali luster. Wyjd\u017amy ty\u0142em \u2014 do ogrod\u00f3w Wersalu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bo je\u015bli sam pa\u0142ac by\u0142 dziwny, ogrody s\u0105 wyznaniem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pierwsze, co uderza w ogrodach Wersalu, to nie pi\u0119kno. To geometria.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nic nie ro\u015bnie tu tak, jak chce rosn\u0105\u0107 \u017cywa rzecz. \u017bywop\u0142ot nie jest \u017cywop\u0142otem \u2014 jest \u015bcian\u0105. Drzewo nie jest drzewem \u2014 jest lini\u0105. Basen nie jest wod\u0105 \u2014 jest kszta\u0142tem wpisanym w tward\u0105 ram\u0119. Aleja nie prowadzi przypadkiem. Ka\u017cdy kierunek, ka\u017cde przeci\u0119cie, ka\u017cdy parter i ka\u017cda fontanna istniej\u0105 jak element rysunku technicznego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oficjalna historia powie, \u017ce to szczyt francuskiej sztuki ogrodowej. \u017be to triumf porz\u0105dku nad natur\u0105. \u017be Andr\u00e9 Le N\u00f4tre stworzy\u0142 idealny ogr\u00f3d kr\u00f3lewski \u2014 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej natura zosta\u0142a oczyszczona, opanowana i podporz\u0105dkowana w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">I oczywi\u015bcie, w pewnym sensie to prawda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale jest pytanie, kt\u00f3rego prawie nikt nie zadaje.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Jaki umys\u0142 patrzy na \u017cywy las i uznaje, \u017ce trzeba go przebudowa\u0107 w diagram?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ogrody Wersalu: nie ogr\u00f3d, lecz plan<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ogrody wersalskie od pocz\u0105tku by\u0142y czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c miejscem spaceru. Ich uk\u0142ad opiera\u0142 si\u0119 na osiach, perspektywie, symetrii i matematycznym porz\u0105dku. Pa\u0142ac Wersalski wskazuje kierunek, a krajobraz zostaje rozci\u0105gni\u0119ty przed nim jak mapa. Oficjalne materia\u0142y Wersalu podkre\u015blaj\u0105, \u017ce przy projektowaniu ogrod\u00f3w u\u017cywano geodezji, geometrii i optyki perspektywicznej, a sama sztuka ogrodowa by\u0142a bezpo\u015brednio zwi\u0105zana z praktyczn\u0105 geometri\u0105 epoki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To wa\u017cne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bo kiedy patrzymy na Wersal tylko jak na ogr\u00f3d, widzimy ro\u015bliny, fontanny, rze\u017aby i \u015bcie\u017cki. Ale kiedy patrzymy na niego jak na schemat, wszystko zaczyna wygl\u0105da\u0107 inaczej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aleje staj\u0105 si\u0119 liniami przesy\u0142u. Baseny \u2014 punktami w\u0119z\u0142owymi. Fontanny \u2014 miejscami uj\u015bcia. A pod ziemi\u0105 pojawia si\u0119 co\u015b, czego turysta zwykle nie widzi: sie\u0107 rur, kana\u0142\u00f3w, zbiornik\u00f3w i urz\u0105dze\u0144 hydraulicznych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To nie by\u0142a dekoracja. To by\u0142a infrastruktura.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Problem wody w Wersalu<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wersal mia\u0142 jeden podstawowy problem: nie mia\u0142 naturalnie wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci wody.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A mimo to Ludwik XIV chcia\u0142 ogrodu pe\u0142nego fontann, basen\u00f3w, kaskad i strumieni. Woda mia\u0142a porusza\u0107 si\u0119 na rozkaz kr\u00f3la. Mia\u0142a wystrzeliwa\u0107 w powietrze dok\u0142adnie wtedy, kiedy nale\u017ca\u0142o zrobi\u0107 wra\u017cenie na dworzanach, ambasadorach i zagranicznych go\u015bciach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pod koniec panowania Ludwika XIV ogrody Wersalu mia\u0142y oko\u0142o 1600 dysz wodnych. Oficjalna strona Ch\u00e2teau de Versailles podaje, \u017ce zu\u017cywa\u0142y one oko\u0142o 6300 m\u00b3 wody na godzin\u0119. To nie jest romantyczny detal ogrodowy. To skala przemys\u0142owa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u017beby zasili\u0107 ten spektakl, trzeba by\u0142o stworzy\u0107 ca\u0142e zaplecze techniczne: pompy, akwedukty, zbiorniki, sztuczne jeziora i sieci rur. Wersal sam przyznaje, \u017ce ambicje Ludwika XIV doprowadzi\u0142y do rozwoju nauki hydraulicznej, a u\u017cycie \u017celiwa do produkcji rur sta\u0142o si\u0119 powszechniejsze w\u0142a\u015bnie w tym kontek\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">I tutaj zaczyna si\u0119 prawdziwa historia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie historia ogrodu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Historia maszyny.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Machine de Marly: serce wodnego systemu Wersalu<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najbardziej niezwyk\u0142ym elementem ca\u0142ego systemu by\u0142a Machine de Marly \u2014 gigantyczna maszyna hydrauliczna zbudowana nad Sekwan\u0105, aby podnosi\u0107 wod\u0119 na wzg\u00f3rza i zasila\u0107 fontanny Wersalu oraz Marly.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wed\u0142ug materia\u0142\u00f3w Princeton University, w 1678 roku Arnold de Ville i Rennequin Sualem przedstawili Ludwikowi XIV projekt doprowadzenia w\u00f3d Sekwany do Wersalu. Po udanym te\u015bcie kr\u00f3l zam\u00f3wi\u0142 bezprecedensow\u0105 maszyn\u0119: czterna\u015bcie k\u00f3\u0142 wodnych o \u015brednicy 38 st\u00f3p, kt\u00f3re nap\u0119dza\u0142y 221 pomp i podnosi\u0142y wod\u0119 w trzech etapach na wysoko\u015b\u0107 177 jard\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Inne opracowania in\u017cynieryjne podaj\u0105 jeszcze wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 pomp \u2014 257 \u2014 oraz wysoko\u015b\u0107 oko\u0142o 162 metr\u00f3w nad poziom Sekwany. Engineering and Technology History Wiki, w materiale opartym na publikacji ASME, szacuje, \u017ce maksymalna moc uk\u0142adu k\u00f3\u0142 mog\u0142a by\u0107 rz\u0119du 1000 kilowat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zatrzymajmy si\u0119 przy tym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kilowaty.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie metafora. Nie poezja. Jednostka mocy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W XVII wieku zbudowano ogromny system mechaniczny, kt\u00f3ry podnosi\u0142 wod\u0119 z rzeki, t\u0142oczy\u0142 j\u0105 przez rury, przenosi\u0142 energi\u0119 na odleg\u0142o\u015b\u0107 i zasila\u0142 ca\u0142y wodny spektakl kr\u00f3lewskiego kompleksu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oficjalna narracja m\u00f3wi: chodzi\u0142o o fontanny.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale kiedy widzimy czterna\u015bcie wielkich k\u00f3\u0142, setki pomp, \u017celiwne rury, ogromne koszty, tysi\u0105ce robotnik\u00f3w i geometryczn\u0105 sie\u0107 w ziemi \u2014 pojawia si\u0119 pytanie:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Czy naprawd\u0119 chodzi\u0142o wy\u0142\u0105cznie o to, \u017ceby woda \u0142adnie tryska\u0142a w powietrze?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u017belazo, woda i geometria<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najbardziej zastanawiaj\u0105cy element tej historii to materia\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlaczego \u017celazo?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przecie\u017c wcze\u015bniejsze systemy wodne mog\u0142y dzia\u0142a\u0107 z u\u017cyciem drewna, gliny, kamienia, o\u0142owiu czy miedzi. Oficjalne \u017ar\u00f3d\u0142a Wersalu same wskazuj\u0105, \u017ce wcze\u015bniejsze rury z wydr\u0105\u017conych pni, miedzi, ceramiki czy o\u0142owiu mia\u0142y swoje ograniczenia: nie wytrzymywa\u0142y wysokiego ci\u015bnienia, p\u0119ka\u0142y albo by\u0142y technicznie niewystarczaj\u0105ce dla ambicji kr\u00f3la.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To jest racjonalne wyja\u015bnienie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale nie wyczerpuje ca\u0142ego pytania.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bo \u017celazo nie jest tylko mocniejsze. \u017belazo jest przewodnikiem. Woda nie jest tylko ciecz\u0105. Ruch wody mo\u017ce nie\u015b\u0107 \u0142adunek elektrostatyczny. A kiedy ogromne ilo\u015bci wody s\u0105 prowadzone przez precyzyjne kana\u0142y, rury i zbiorniki, zaczynamy patrze\u0107 na ten system inaczej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie jako na dekoracj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jako na uk\u0142ad.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie jako na ogr\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jako na obw\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Czy mamy dow\u00f3d, \u017ce ogrody Wersalu by\u0142y maszyn\u0105 energetyczn\u0105 w sensie elektrycznym? Nie. Tego nie mo\u017cna uczciwie stwierdzi\u0107 jako faktu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale mo\u017cna zada\u0107 pytanie, kt\u00f3rego oficjalna opowie\u015b\u0107 zwykle nie zadaje:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>dlaczego tak ogromny wysi\u0142ek, tak ogromna geometria i tak ogromna infrastruktura zosta\u0142y ukryte pod narracj\u0105 o \u201epi\u0119knym ogrodzie\u201d?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Fontanny jako widoczna cz\u0119\u015b\u0107 systemu<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fontanny s\u0105 tym, co pozwolono nam ogl\u0105da\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To one trafiaj\u0105 na zdj\u0119cia. To one zachwycaj\u0105 turyst\u00f3w. To one tworz\u0105 spektakl. Wersal sam opisuje wod\u0119 jako jeden z najwa\u017cniejszych element\u00f3w francuskich ogrod\u00f3w \u2014 wa\u017cniejszy nawet ni\u017c same ro\u015bliny i gaje.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale fontanna jest tylko ko\u0144c\u00f3wk\u0105 systemu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To, co naprawd\u0119 istotne, znajduje si\u0119 wcze\u015bniej: w zbiorniku, w rurze, w ci\u015bnieniu, w spadku, w pompie, w kierunku przep\u0142ywu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Widoczna woda jest przedstawieniem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ukryta woda jest mechanizmem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy kr\u00f3l przechadza\u0142 si\u0119 po ogrodzie, fontanny uruchamiano zgodnie z jego ruchem. Oficjalne \u017ar\u00f3d\u0142a Wersalu wspominaj\u0105, \u017ce pierwsze pokazy fontann odbywa\u0142y si\u0119 ju\u017c w 1666 roku, a wod\u0119 otwierano w momencie, gdy Ludwik XIV przechodzi\u0142 obok.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To oznacza, \u017ce ogr\u00f3d dzia\u0142a\u0142 jak scena.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale scena potrzebuje zaplecza.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A zapleczem Wersalu by\u0142a ukryta sie\u0107 hydrauliczna.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Co naprawd\u0119 dzia\u0142o si\u0119 pod Pary\u017cem?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wersal le\u017cy pod Pary\u017cem, ale mentalnie jest jego ciemnym odbiciem. Pary\u017c by\u0142 miastem ludzi, ulic, brudu, handlu, g\u0142odu i napi\u0119cia. Wersal by\u0142 miastem w\u0142adzy, geometrii, ceremonii i kontroli.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pary\u017c \u017cy\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wersal by\u0142 zaprojektowany.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">I w\u0142a\u015bnie to jest najbardziej niepokoj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bo w Wersalu natura nie zostaje upi\u0119kszona. Ona zostaje ujarzmiona. Drzewo ma sta\u0107 tam, gdzie ka\u017ce o\u015b. Woda ma p\u0142yn\u0105\u0107 tam, gdzie ka\u017ce rura. Cz\u0142owiek ma porusza\u0107 si\u0119 tam, gdzie ka\u017ce protok\u00f3\u0142. Nawet spojrzenie ma zosta\u0107 poprowadzone perspektyw\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To nie jest tylko estetyka.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To jest filozofia w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wersal m\u00f3wi: wszystko mo\u017cna uporz\u0105dkowa\u0107. Natur\u0119. Wod\u0119. Cia\u0142o. Dw\u00f3r. Pa\u0144stwo. Rzek\u0119. Krajobraz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A je\u015bli trzeba \u2014 mo\u017cna nawet zmusi\u0107 Sekwan\u0119, by wspi\u0119\u0142a si\u0119 pod g\u00f3r\u0119.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Obw\u00f3d w ziemi<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Czy ogrody Wersalu by\u0142y ukrytym systemem przesy\u0142u energii? Tego nie mo\u017cemy udowodni\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale mo\u017cemy powiedzie\u0107 co\u015b bezpieczniejszego i by\u0107 mo\u017ce jeszcze ciekawszego:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ogrody Wersalu by\u0142y maszyn\u0105 symboliczn\u0105 i hydrauliczn\u0105 jednocze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">By\u0142y systemem, kt\u00f3ry zamienia\u0142 wod\u0119 w w\u0142adz\u0119. Ci\u015bnienie w spektakl. Technik\u0119 w mit. Geometri\u0119 w kontrol\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W oficjalnym j\u0119zyku m\u00f3wimy: ogr\u00f3d francuski.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W j\u0119zyku tej serii mo\u017cemy powiedzie\u0107 inaczej:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>to by\u0142 obw\u00f3d w ziemi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u017beliwo i woda. Rury i linie. Baseny i osie. Pompy i ci\u015bnienie. Widoczna fontanna i niewidzialna infrastruktura.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tury\u015bci patrz\u0105 na powierzchni\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale Wersal zawsze dzia\u0142a\u0142 pod powierzchni\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Wersal nie jest pa\u0142acem z pi\u0119knymi ogrodami<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najwi\u0119kszy b\u0142\u0105d polega na tym, \u017ce patrzymy na Wersal jak na pa\u0142ac otoczony ogrodem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mo\u017ce trzeba odwr\u00f3ci\u0107 t\u0119 perspektyw\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mo\u017ce pa\u0142ac by\u0142 tylko pokryw\u0105. Z\u0142ot\u0105, teatraln\u0105, ol\u015bniewaj\u0105c\u0105 pokryw\u0105 po\u0142o\u017con\u0105 na czym\u015b znacznie wi\u0119kszym: na systemie kontroli przestrzeni, wody, natury i ludzi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bo kiedy usuniemy romantyczne opowie\u015bci, zostaje mechanizm.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie ogr\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Diagram.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie fontanna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uj\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie dekoracja.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maszyna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wersal nie jest pa\u0142acem z pi\u0119knymi ogrodami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Wersal jest maszyn\u0105 z pi\u0119kn\u0105 pokryw\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">FAQ \u2014 najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania<\/h2>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Czym by\u0142a Machine de Marly?<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Machine de Marly by\u0142a ogromn\u0105 maszyn\u0105 hydrauliczn\u0105 zbudowan\u0105 w XVII wieku, aby pompowa\u0107 wod\u0119 z Sekwany do system\u00f3w zasilaj\u0105cych Wersal i Marly. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z wielkich k\u00f3\u0142 wodnych oraz setek pomp.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Dlaczego Wersal potrzebowa\u0142 a\u017c tyle wody?<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ogrody Wersalu by\u0142y pe\u0142ne fontann, basen\u00f3w i efekt\u00f3w wodnych. Pod koniec panowania Ludwika XIV dzia\u0142a\u0142o tam oko\u0142o 1600 dysz wodnych, kt\u00f3re wymaga\u0142y ogromnych ilo\u015bci wody.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Czy ogrody Wersalu by\u0142y ukrytym obwodem elektrycznym?<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie ma na to potwierdzonego dowodu historycznego. Mo\u017cna jednak interpretowa\u0107 Wersal jako pot\u0119\u017cny uk\u0142ad hydrauliczny i geometryczny, w kt\u00f3rym woda, \u017celazo, ci\u015bnienie i uk\u0142ad przestrzeni tworzy\u0142y co\u015b znacznie bardziej z\u0142o\u017conego ni\u017c zwyk\u0142y ogr\u00f3d dekoracyjny.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Dlaczego geometria ogrod\u00f3w Wersalu jest tak wa\u017cna?<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Geometria by\u0142a podstaw\u0105 francuskiego ogrodu barokowego. W Wersalu pe\u0142ni\u0142a jednak r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 symboliczn\u0105: pokazywa\u0142a absolutn\u0105 kontrol\u0119 w\u0142adzy nad natur\u0105, przestrzeni\u0105 i ruchem.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Czy Wersal by\u0142 symbolem w\u0142adzy Ludwika XIV?<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak. Wersal by\u0142 nie tylko rezydencj\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105, ale tak\u017ce narz\u0119dziem politycznym, ceremonialnym i propagandowym. Jego architektura, ogrody i fontanny mia\u0142y pokazywa\u0107 pot\u0119g\u0119 monarchy.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W pierwszej cz\u0119\u015bci pokaza\u0142em pa\u0142ac bez chleba. Bez uczty. Bez kuchni zdolnej obs\u0142u\u017cy\u0107 tysi\u0105ce ludzi. Bez \u0142azienek dla ogromnej liczby cia\u0142 zamkni\u0119tych w \u015brodku. A jednak<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":36961,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-36960","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-alternatywna-historia-swiata"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>CITIES OF THE FALLEN \u2014 PARIS: OGRODY WERSALU I OBW\u00d3D UKRYTY W ZIEMI - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/globalna.info\/en\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"CITIES OF THE FALLEN \u2014 PARIS: OGRODY WERSALU I OBW\u00d3D UKRYTY W ZIEMI - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"W pierwszej cz\u0119\u015bci pokaza\u0142em pa\u0142ac bez chleba. Bez uczty. Bez kuchni zdolnej obs\u0142u\u017cy\u0107 tysi\u0105ce ludzi. Bez \u0142azienek dla ogromnej liczby cia\u0142 zamkni\u0119tych w \u015brodku. A jednak [\u2026]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/globalna.info\/en\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/globalna.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-07-02T09:05:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-07-02T09:05:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/ChatGPT-Image-2-lip-2026-11_04_33-1300x867.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"867\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@globalna_info\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@globalna_info\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/63d6d4bbc6cc7167b37363521107c844\"},\"headline\":\"CITIES OF THE FALLEN \u2014 PARIS: OGRODY WERSALU I OBW\u00d3D UKRYTY W ZIEMI\",\"datePublished\":\"2026-07-02T09:05:32+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-02T09:05:35+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/\"},\"wordCount\":1723,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/07\\\/ChatGPT-Image-2-lip-2026-11_04_33.png?fit=1672%2C941&ssl=1\",\"articleSection\":[\"Alternatywna historia \u015bwiata\"],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/\",\"name\":\"CITIES OF THE FALLEN \u2014 PARIS: OGRODY WERSALU I OBW\u00d3D UKRYTY W ZIEMI - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/07\\\/ChatGPT-Image-2-lip-2026-11_04_33.png?fit=1672%2C941&ssl=1\",\"datePublished\":\"2026-07-02T09:05:32+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-02T09:05:35+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/07\\\/ChatGPT-Image-2-lip-2026-11_04_33.png?fit=1672%2C941&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/07\\\/ChatGPT-Image-2-lip-2026-11_04_33.png?fit=1672%2C941&ssl=1\",\"width\":1672,\"height\":941},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/2026\\\/07\\\/02\\\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"CITIES OF THE FALLEN \u2014 PARIS: OGRODY WERSALU I OBW\u00d3D UKRYTY W ZIEMI\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/\",\"name\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107 portal wiedzy alternatywnej\",\"description\":\"\u015awiat Jest Inny\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#organization\",\"name\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\",\"url\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/07\\\/cropped-GS-logo-final-1-fb-1.jpg?fit=1890%2C630&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/globalna.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/07\\\/cropped-GS-logo-final-1-fb-1.jpg?fit=1890%2C630&ssl=1\",\"width\":1890,\"height\":630,\"caption\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/globalna.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/globalna_info\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/global_awarness_poland\\\/?hl=pl\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/globalna.info\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/63d6d4bbc6cc7167b37363521107c844\",\"name\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"CITIES OF THE FALLEN \u2014 PARIS: OGRODY WERSALU I OBW\u00d3D UKRYTY W ZIEMI - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/globalna.info\/en\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"CITIES OF THE FALLEN \u2014 PARIS: OGRODY WERSALU I OBW\u00d3D UKRYTY W ZIEMI - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","og_description":"W pierwszej cz\u0119\u015bci pokaza\u0142em pa\u0142ac bez chleba. Bez uczty. Bez kuchni zdolnej obs\u0142u\u017cy\u0107 tysi\u0105ce ludzi. Bez \u0142azienek dla ogromnej liczby cia\u0142 zamkni\u0119tych w \u015brodku. A jednak [\u2026]","og_url":"https:\/\/globalna.info\/en\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/","og_site_name":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/globalna.info\/","article_published_time":"2026-07-02T09:05:32+00:00","article_modified_time":"2026-07-02T09:05:35+00:00","og_image":[{"width":1300,"height":867,"url":"https:\/\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/ChatGPT-Image-2-lip-2026-11_04_33-1300x867.png","type":"image\/png"}],"author":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@globalna_info","twitter_site":"@globalna_info","twitter_misc":{"Written by":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","Estimated reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/"},"author":{"name":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","@id":"https:\/\/globalna.info\/#\/schema\/person\/63d6d4bbc6cc7167b37363521107c844"},"headline":"CITIES OF THE FALLEN \u2014 PARIS: OGRODY WERSALU I OBW\u00d3D UKRYTY W ZIEMI","datePublished":"2026-07-02T09:05:32+00:00","dateModified":"2026-07-02T09:05:35+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/"},"wordCount":1723,"publisher":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/ChatGPT-Image-2-lip-2026-11_04_33.png?fit=1672%2C941&ssl=1","articleSection":["Alternatywna historia \u015bwiata"],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/","url":"https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/","name":"CITIES OF THE FALLEN \u2014 PARIS: OGRODY WERSALU I OBW\u00d3D UKRYTY W ZIEMI - Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","isPartOf":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/ChatGPT-Image-2-lip-2026-11_04_33.png?fit=1672%2C941&ssl=1","datePublished":"2026-07-02T09:05:32+00:00","dateModified":"2026-07-02T09:05:35+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/#primaryimage","url":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/ChatGPT-Image-2-lip-2026-11_04_33.png?fit=1672%2C941&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/ChatGPT-Image-2-lip-2026-11_04_33.png?fit=1672%2C941&ssl=1","width":1672,"height":941},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/globalna.info\/2026\/07\/02\/cities-of-the-fallen-paris-ogrody-wersalu-i-obwod-ukryty-w-ziemi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/globalna.info\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"CITIES OF THE FALLEN \u2014 PARIS: OGRODY WERSALU I OBW\u00d3D UKRYTY W ZIEMI"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/globalna.info\/#website","url":"https:\/\/globalna.info\/","name":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107 portal wiedzy alternatywnej","description":"\u015awiat Jest Inny","publisher":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/globalna.info\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/globalna.info\/#organization","name":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","url":"https:\/\/globalna.info\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/globalna.info\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/cropped-GS-logo-final-1-fb-1.jpg?fit=1890%2C630&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/cropped-GS-logo-final-1-fb-1.jpg?fit=1890%2C630&ssl=1","width":1890,"height":630,"caption":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107"},"image":{"@id":"https:\/\/globalna.info\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/globalna.info\/","https:\/\/x.com\/globalna_info","https:\/\/www.instagram.com\/global_awarness_poland\/?hl=pl"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/globalna.info\/#\/schema\/person\/63d6d4bbc6cc7167b37363521107c844","name":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bfa1874e30b0bc00ee62d40120daec88f60e306105d661025fdd175d903f368a?s=96&d=mm&r=g","caption":"Globalna \u015awiadomo\u015b\u0107"}}]}},"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/globalna.info\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/ChatGPT-Image-2-lip-2026-11_04_33.png?fit=1672%2C941&ssl=1","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36960","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36960"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36960\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36961"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/globalna.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}