TO WIELKI KLUB ! I ONI WSZYSCY DO NIEGO NALEŻĄ !

Mesjasz z Mar-a-Lago i scenariusz za kulisami. W erze cyfrowej stało się już niemal folklorem, że postacie polityczne nie definiują się już wyłącznie poprzez programy, czyny lub miejsce w historii, ale poprzez wyobrażenia swoich zwolenników, którzy – w zależności od temperatury ideologicznej – albo wynoszą ich do nieba, albo skazują na piekło, a rzadko kiedy zjawisko to było tak wyraźne jak w przypadku Donalda J. Trumpa, który na licznych kanałach mediów społecznościowych jest celebrowany nie tylko jako prezydent, ale jako swego rodzaju postać zbawcza, jako zwiastun pokoju, wyzwoliciel ludzkości, wielki mistrz rzekomych „szachów 5D”, których ruchy odbywają się w ukryciu, a których celem ma być nic innego jak rozpoczęcie „złotej ery”.

Ta „złota era”, którą niektórzy sprzedają dziś jako obietnicę polityczną, nie jest jednak nową koncepcją, lecz ideą sformułowaną już w 1917 roku przez Władimira Iljicza Lenina – na krótko przed powstaniem systemu politycznego zwanego komunizmem, który sprowadził miliony cierpień i śmierci na Rosję i znaczne części świata, i już samo to historyczne odniesienie powinno wystarczyć, by przynajmniej na chwilę się zatrzymać i zadać sobie pytanie, czy każda obietnica idealnej przyszłości nie niesie w sobie jednocześnie zagrożenia idealnej katastrofy.

Jednak właśnie w tym punkcie wiara oddziela się od myślenia, ponieważ podczas gdy jedni widzą w Trumpie człowieka, który rzekomo „niszczy system”, warto rzucić trzeźwe spojrzenie na struktury, które faktycznie kształtują władzę polityczną, i tutaj nieuchronnie natrafia się na dokument, który brzmi mniej spektakularnie niż „złoty wiek”, ale za to jest o wiele bardziej konkretny: 

Project 2025. Project 2025, oficjalnie nazywany „2025 Presidential Transition Project”, to plan polityczny mający na celu kompleksową przebudowę rządu federalnego Stanów Zjednoczonych, którego celem jest wzmocnienie władzy wykonawczej i systematyczna realizacja konserwatywnego programu politycznego. Został zainicjowany przez Kevina Robertsa, prezesa Heritage Foundation, wpływowego konserwatywnego think tanku, i jest wspierany przez sieć około 80 organizacji.

Do organizacji tych należą między innymi Turning Point USA, Conservative Partnership Institute z byłym szefem sztabu Trumpa Markiem Meadowsem, Center for Renewing America pod kierownictwem Russella Voughta oraz America First Legal pod kierownictwem Stephena Millera – wszyscy oni są podmiotami głęboko zakorzenionymi w infrastrukturze politycznej USA, a ich wpływ wykracza daleko poza poszczególne kampanie wyborcze.

Jednak to, co sprawia, że projekt ten jest szczególnie interesujący, to nie tylko jego istnienie, ale także jego ciągłość, ponieważ już przed wyborami w 2016 roku opracowano podobny program pod tytułem „Mandate for Leadership”, zawierający 334 konkretne zalecenia, z których według Heritage Foundation w ciągu roku wdrożono około 64 procent.

Można by więc powiedzieć: Plan istniał, zanim prezydent podjął działania. Scenariusz został napisany, zanim aktor wkroczył na scenę.

I właśnie tutaj zaczyna się prawdziwe napięcie tej historii, ponieważ podczas gdy Donald Trump w lipcu 2024 roku oświadczył w swojej sieci Truth Social, że nie wie nic o Project 2025, nigdy go nie czytał i nie zamierza tego robić, spojrzenie na osoby zaangażowane w ten projekt pokazuje inny obraz, ponieważ spośród 34 autorów tego projektu 31 zostało powołanych na stanowiska rządowe lub przynajmniej nominowanych do nich w trakcie jego kadencji.

Można by to zinterpretować jako zbieg okoliczności, jako rodzaj równoległego rozwoju politycznego, ale każdy, kto choć trochę zajmuje się strukturami władzy, wie, że zbiegi okoliczności tej skali są rzadkością, ponieważ polityka nie powstaje w próżni. Powstaje w sieciach, w think tankach i jest ujmowana w dokumentach strategicznych na długo przed tym, zanim staje się widoczna publicznie. I właśnie dlatego wyobrażenie, że pojedynczy prezydent – czy to Trump, czy ktoś inny – samodzielnie wyznacza kierunek globalnej polityki, wydaje się niemal naiwne, gdy jednocześnie dostrzega się, jak ściśle decydenci polityczni są powiązani z instytucjami, które od dziesięcioleci opracowują strategie.

Właściwe pytanie nie brzmi więc, czy Trump jest dobry, czy zły, ale czy to rzeczywiście on podejmuje decyzje – czy też jest tylko tym, który je ogłasza.

Czy jest on architektem – czy też twarzą projektu?

Czy jest on graczem – czy też figurą?

Pytania te mogą wydawać się niewygodne, ponieważ podważają prostą narrację o silnym mężczyźnie, ale właśnie w tym tkwi ich znaczenie, ponieważ zmuszają nas do postrzegania polityki nie jako sceny z jednym głównym bohaterem, ale jako złożonego systemu, w którym współdziała wielu graczy. I być może właśnie w tym tkwi ironia naszych czasów, że właśnie ci, którzy wierzą, iż przejrzeli system, podążając za jednym człowiekiem, robią dokładnie to, co sprawia, że systemy działają najlepiej: personalizują władzę, która w rzeczywistości jest zorganizowana strukturalnie.

W tym kontekście Donald Trump jawi się nie tyle jako wielki rewolucjonista, który burzy system, ile raczej jako postać działająca w ramach tego systemu, być może kierując się własnymi interesami, być może własną wolą – ale osadzona w sieci, która jest większa niż jakakolwiek pojedyncza osoba. Albo, mówiąc bardziej dosadnie:

Być może największym złudzeniem nie jest to, że istnieją tajne plany, ale to, że wierzymy, iż są one tworzone przez pojedyncze osoby. I właśnie w tym momencie warto przyjrzeć się praktyce, tym miejscom, w których polityka nie jest już teorią, ale rzeczywistością – w Wenezueli, Iranie, na Kubie, a nawet na lodowych przestrzeniach Grenlandii.

Realizacja: zmiana reżimu, polityka nacisku i charakterystyka Projektu 2025

Jeśli chce się zrozumieć, czy koncepcja polityczna taka jak Projekt 2025 jest czymś więcej niż tylko papierem, nie wystarczy trzymać się programowych deklaracji lub brzmiących dobrze sformułowań, które można znaleźć w dokumentach strategicznych, ale trzeba spojrzeć tam, gdzie polityka staje się konkretna, gdzie decyzje mają konsekwencje, gdzie z idei powstają działania, gdzie ze słów rodzi się rzeczywistość, i właśnie tam – w obszarach napięć polityki międzynarodowej – zaczyna wyłaniać się wzór, który trudno uznać za przypadek.

Zacznijmy od Wenezueli, kraju, który od lat znajduje się w centrum uwagi amerykańskiej polityki zagranicznej, oficjalnie z powodu handlu narkotykami, korupcji i deficytów demokratycznych, w rzeczywistości jednak również ze względu na ogromne rezerwy ropy naftowej i położenie geopolityczne, i właśnie tutaj widać, jak ściśle rozważania strategiczne są powiązane z praktyczną polityką, ponieważ w kontekście Projektu 2025 Wenezuela jest postrzegana nie tylko jako problem, ale jako cel strategiczny.

Obserwatorzy interpretują ten rozwój jako powrót do doktryny Monroe’a, czyli historycznej koncepcji, zgodnie z którą Stany Zjednoczone roszczą sobie prawo do dominującej roli w Ameryce Łacińskiej, i nagle Wenezuela nie wydaje się już odosobnionym przypadkiem, ale elementem większej geopolitycznej układanki.

Podobny schemat widać w Iranie, kraju, który od dziesięcioleci znajduje się w centrum międzynarodowych konfliktów, i również tutaj Projekt 2025 pojawia się jako ramy strategiczne, zwłaszcza w kontekście powrotu do polityki „Maximum Pressure”, czyli maksymalnej presji, której celem jest destabilizacja reżimu irańskiego pod względem gospodarczym i politycznym.

Równolegle w Departamencie Stanu USA przeprowadzono restrukturyzację kadrową, w ramach której doświadczonych ekspertów zastąpiono osobami lojalnymi politycznie, co według krytyków ogranicza zdolność do działania w regionie, a jednocześnie sprawia, że linia polityczna jest łatwiejsza do kontrolowania – to klasyczny element scentralizowanej polityki władzy. Można by więc powiedzieć: presja z zewnątrz, kontrola od wewnątrz. I właśnie ta zasada znajduje odzwierciedlenie również w postępowaniu wobec Kuby, kraju, który od dziesięcioleci odgrywa szczególną rolę w amerykańskiej polityce zagranicznej, i również tutaj widać wyraźne zaostrzenie środków, które zadziwiająco dobrze pokrywa się z wytycznymi Projektu 2025.

W styczniu 2025 r. Kuba została ponownie uznana za państwo sponsorujące terroryzm, co ma dalekosiężne konsekwencje gospodarcze, zwłaszcza w zakresie międzynarodowych transakcji finansowych i zaopatrzenia w energię, a jednocześnie zaostrzono sankcje, które celowo wymierzone są w stabilność gospodarczą kraju.

Ta strategia, oparta na maksymalnej izolacji, prowadzi do ogromnych problemów z dostawami energii, przerw w dostawach prądu i niestabilności gospodarczej, a podczas gdy oficjalnie mówi się o „presji na reżim”, eksperci ostrzegają przed możliwym kryzysem humanitarnym. Do tego dochodzą oświadczenia polityczne, w których sugeruje się nawet możliwe „przejęcie” lub interwencję, co pokazuje, że granica między presją gospodarczą a opcją militarną coraz bardziej się zaciera. Wyzwolenie poprzez upadek, znane również jako „Ordo ab chao” (porządek z chaosu). To właśnie te paradoksalne formuły przewijają się przez wiele strategii geopolitycznych, a pytanie, które się tu nasuwa, dotyczy nie tylko tego, czy środki te są uzasadnione, ale przede wszystkim tego, czy są one rzeczywiście wynikiem indywidualnych decyzji politycznych – czy też realizacją długoterminowych strategii.

A potem jest jeszcze Grenlandia, pozornie odległy obszar, który nagle znalazł się w centrum zainteresowania geopolitycznego, nie ze względu na swoją populację, ale ze względu na swoje zasoby i strategiczne położenie. W kontekście Projektu 2025 oraz wzmocnionej polityki arktycznej USA zainteresowanie Grenlandią wzrosło, zwłaszcza w odniesieniu do metali ziem rzadkich, baz wojskowych, takich jak Pituffik, oraz kontroli nad przyszłymi szlakami handlowymi.

To, co na pierwszy rzut oka wydaje się niezwykłą inicjatywą geopolityczną, w szerszym kontekście ma sens, ponieważ nie chodzi tu o ziemię w klasycznym sensie, ale o wpływy, zasoby i strategiczne pozycjonowanie w globalnej strukturze władzy. I właśnie tutaj koło się zamyka, ponieważ jeśli weźmie się pod uwagę wszystkie te przykłady – Wenezuelę, Iran, Kubę, Grenlandię – wyłania się obraz, który wygląda mniej na spontaniczną politykę, a bardziej na ustrukturyzowane działanie, powtarzające się w różnych regionach.

Wywieranie presji. Wywoływanie niestabilności. Zabezpieczanie wpływów. Rozszerzanie władzy. Pytanie brzmi tylko: Kto tworzy ten schemat?

Czy to pojedynczy prezydent kształtuje świat zgodnie ze swoimi wyobrażeniami, czy też sieci think tanków, instytucji politycznych i grup interesów gospodarczych opracowują strategie, które są następnie wdrażane przez podmioty polityczne?

W tym kontekście Donald Trump jawi się nie tyle jako jedyny architekt tej polityki, co raczej jako jej najbardziej widoczna twarz, jako ten, który ogłasza decyzje, które prawdopodobnie zostały przygotowane na długo przed jego kadencją, i właśnie w tym miejscu ponownie pojawia się pytanie postawione na początku, tym razem jednak nie jako rozważanie teoretyczne, ale jako praktyczna obserwacja:

Czy to Trump zmienia świat – czy też jest tym, który uwidacznia te zmiany?

Wielka iluzja: bohaterowie, systemy i potrzeba prostych prawd

W historii ludzkości istnieje powtarzający się wzorzec, który jest tak stary jak pierwsze mity, tak uporczywy jak przekonania religijne i tak skuteczny jak każda propaganda polityczna, a wzorzec ten polega na tym, że złożone zależności są sprowadzane do jednej postaci, do bohatera, zbawiciela, mężczyzny lub kobiety, którzy rzekomo posiadają moc zmieniania świata, pokonać zło i stworzyć nowy porządek, i właśnie w ten schemat wpisuje się postać Donalda J. Trumpa, który dla wielu już dawno przestał być tylko prezydentem, a stał się ekranem, na który rzucane są zarówno nadzieje, lęki, jak i oczekiwania.

Warto jednak zauważyć, jak niewiele zmieniła się podstawowa struktura tej narracji na przestrzeni czasu, ponieważ niezależnie od tego, czy chodzi o religijne postacie zbawców, przywódców rewolucyjnych czy współczesnych polityków, mechanizm pozostaje ten sam: zidentyfikowany zostaje problem, wskazane zostaje zagrożenie, a w końcu pojawia się postać, która obiecuje rozwiązać ten problem i wyeliminować zagrożenie – często wiąże się to z perspektywą „złotej ery”, która ma nadejść po przewrocie.

Właśnie w tym miejscu warto ponownie spojrzeć na historię, ponieważ idea takiej epoki nie została sformułowana dopiero w nowoczesnych ruchach politycznych, ale była propagowana już w 1917 roku przez Włodzimierza Iljicza Lenina jako część rewolucyjnej wizji, która ostatecznie doprowadziła do powstania systemu, który spowodował cierpienie milionów ludzi, i już samo to historyczne podobieństwo powinno wystarczyć, by rozwinąć przynajmniej pewien sceptycyzm wobec zbyt prostych obietnic zbawienia.

Bo prawdziwy problem nie leży w istnieniu takich wizji, ale w sposobie, w jaki są one odbierane, ponieważ im silniej dana postać jest postrzegana jako zbawiciel, tym większa jest gotowość do ignorowania sprzeczności, upraszczania złożonych zależności i pomijania niewygodnych pytań. W ten sposób powstaje narracja, która ma mniej wspólnego z rzeczywistością, a więcej z wiarą.

Prezydent staje się ikoną. Program polityczny staje się przepowiednią. Dokument strategiczny staje się przypisem, który według Donalda Trumpa w ogóle nie istnieje. I właśnie tutaj ujawnia się prawdziwe niebezpieczeństwo, które nie leży w poszczególnych decyzjach politycznych, ale w zbiorowym postrzeganiu, ponieważ gdy procesy polityczne sprowadza się do pojedynczych osób, znikają struktury, które w ogóle umożliwiają te procesy.

W tym kontekście Project 2025 jest szczególnie interesującym przykładem, ponieważ pokazuje, jak strategie polityczne nie powstają spontanicznie, ale są planowane, koordynowane i wdrażane w perspektywie długoterminowej, wspierane przez instytucje takie jak Heritage Foundation oraz sieć organizacji głęboko zakorzenionych w krajobrazie politycznym. To właśnie te struktury umożliwiają ciągłość polityczną, niezależnie od tego, kto aktualnie stoi na czele, i właśnie dlatego ostatecznie drugorzędne jest to, czy Donald Trump zna ten projekt, przeczytał go lub publicznie go popiera, ponieważ decydującym pytaniem nie jest to, czy prezydent formułuje plan, ale czy jest częścią systemu, który opracowuje i wdraża takie plany. I właśnie w tym miejscu koncepcja „samodzielnie działającego przywódcy” staje się problematyczna, ponieważ przesłania rzeczywistość, że decyzje polityczne są wynikiem złożonych procesów, w których współdziałają think tanki, interesy gospodarcze, strategie geopolityczne i struktury instytucjonalne.

W tym kontekście Donald Trump nie jest ani wszechmocnym manipulatorem, ani bezwolną marionetką, lecz podmiotem w ramach systemu, który go jednocześnie wspiera i ogranicza.

Systemu, który jest większy niż jakakolwiek pojedyncza osoba. Systemu, którego nie da się ująć w prostych kategoriach. I właśnie dlatego jest on tak podatny na nieporozumienia. Bo podczas gdy jedni widzą w Trumpie wybawcę, który rzekomo walczy z „elitami”, mogą nie dostrzegać, że jest on jednocześnie powiązany z sieciami, które same są częścią tych elit, a podczas gdy inni postrzegają go jako zagrożenie, mogą nie dostrzegać, że wiele wydarzeń politycznych, z którymi jest on kojarzony, nie zaczęło się dopiero wraz z nim, ale jest wynikiem długoterminowego planowania strategicznego.

Prawda – jak to często bywa – nie leży w skrajnościach, ale w złożoności, i to właśnie ta złożoność często gubi się w debatach publicznych, ponieważ trudno ją przekazać, ponieważ nie dostarcza prostych odpowiedzi, ponieważ nie zna wyraźnych bohaterów ani jednoznacznych złoczyńców. Jednak właśnie dlatego konieczne jest zmierzenie się z nią. Bo dopóki postrzegamy politykę jako grę, o której wyniku decydują pojedyncze postacie, będziemy wciąż zaskoczeni, gdy wydarzenia będą toczyć się dalej, niezależnie od tego, kto akurat jest u władzy. I dopóki wierzymy, że pojedyncza osoba może uratować lub zniszczyć świat, będziemy wciąż rozczarowani. Właściwym wyzwaniem nie jest więc znalezienie „właściwego” polityka, ale zrozumienie struktur, które w ogóle umożliwiają uprawianie polityki.

I właśnie w tym miejscu zamyka się krąg tego artykułu, ponieważ pytanie „władca czy marionetka?” jest ostatecznie zbyt uproszczone, ponieważ sugeruje, że istnieją tylko dwie możliwości, podczas gdy rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona. Donald Trump nie jest ani jednym, ani drugim. Jest po prostu częścią systemu. Systemu idei, interesów, strategii i struktur władzy. Systemu, który nie jest łatwy do zrozumienia. Albo, mówiąc bardziej dosadnie:

Być może największa gra to nie ta rozgrywana na scenie politycznej, ale ta, która toczy się w naszych głowach.
A skoro mowa o wielkiej grze – spójrzmy na naszą przeszłość: kiedy mówimy o strategiach geopolitycznych, zmianach reżimów, presji gospodarczej i eskalacji militarnej, powinniśmy przede wszystkim nieustannie mieć świadomość jednej rzeczy – że za wszystkimi tymi decyzjami stoją nie tylko idee polityczne, ale bardzo realne interesy finansowe, wspierane przez wielkie instytucje, koncerny i sieci, których wpływ często wykracza daleko poza to, co jest widoczne publicznie. Wojny nie powstają bowiem w próżni, potrzebują infrastruktury, zasobów, finansowania, a właśnie te struktury już w latach 30. i 40. XX wieku nie tylko umożliwiały konflikty, ale w wielu przypadkach je podsycały, łącząc interesy gospodarcze z decyzjami politycznymi i tworząc w ten sposób system, w którym zysk i zniszczenie zawarły zgubny sojusz.

Kto dziś wierzy, że mechanizmy te uległy zasadniczej zmianie, ten nie docenia ciągłości władzy gospodarczej, która rzadko wiąże się z ideologiami, a raczej z możliwościami zapewnienia sobie wpływów, kontrolowania rynków i maksymalizacji zysków – nawet jeśli ceną za to jest ludzkie cierpienie.