OPERACJA ”MOCKINGBIRD” – CO WYDARZYŁO SIĘ ZA KULISAMI MEDIALNYCH OPERACJI PSYCHOLOGICZNYCH ?

Zastanawialiście się kiedyś, jak łatwo można zmienić to, czym żyje całe społeczeństwo? Jak szybko ludzie potrafią zapomnieć o czymś, co jeszcze wczoraj uważali za najważniejszy problem świata? Jak niewiele czasami potrzeba, żeby człowiek, którego nienawidziliśmy, nagle stał się sympatyczny, a instytucja, którą potępialiśmy, zaczęła kojarzyć się z bohaterstwem?Od pewnego czasu obserwuję te mechanizmy z coraz większym zainteresowaniem. Nie chodzi mi o jedną osobę, konkretną partię polityczną, telewizję czy wydarzenie. Chodzi o coś znacznie szerszego.

NAJWIĘKSZA MANIPULACJA ZACZYNA SIĘ WTEDY, GDY CZŁOWIEK JEST PRZEKONANY, ŻE NIKT NIM NIE MANIPULUJE

O sposób, w jaki kształtuje się zbiorową świadomość. TAK O TO MI TYLKO CHODZI. O propagandę, perswazję, inżynierię społeczną, kreowanie wizerunku, zarządzanie uwagą i wpływanie na ludzkie decyzje, poglądy, myślenie, sympatię, uwagę……Nie ukrywajmy, że istnieją mechanizmy wpływu, których skuteczność potwierdzają dziesięciolecia badań naukowych. I działają one niezależnie od tego, czy jesteśmy tego świadomi. Weźmy wydarzenia w Krakowie…..

To jest teraz na czasie……. Dwóch policjantów zostaje rannych podczas niebezpiecznej interwencji. Pojawiają się informacje o ich stanie zdrowia, relacje świadków, komentarze, wyrazy solidarności.Ksysio Stanowski uruchamia zbiórkę, a społeczeństwo przekazuje ogromne pieniądze……. I nie, nie zamierzam tutaj kwestionować sensu tej pomocy…… Każdy ma prawo wspierać, kogo chce.

Nie zamierzam też odbierać policjantom odwagi tylko dlatego, że podejmowanie niebezpiecznych interwencji należy do ich zawodowych obowiązków i ślubowaniu – ,,nawet z narażeniem życia….,, Obowiązek nie wyklucza bohaterstwa. Mnie interesuje coś zupełnie innego…… Moja uwaga kieruje się w zupełnie inną stronę…..Przypomnijcie sobie protesty przed Trybunałem Konstytucyjnym, uliczne demonstracje i okresy silnego konfliktu politycznego. Dla części społeczeństwa policja była wówczas symbolem opresji, brutalności i wykonywania kontrowersyjnych poleceń. W internecie nie brakowało obelg pod adresem funkcjonariuszy.

Ogólnie TEATR DLA GOJÓW. Teraz widzimy inną historię….. Policjantów przedstawia się jako ludzi odważnych, poświęcających zdrowie i życie dla bezpieczeństwa innych.

Czy jeden obraz musi wykluczać drugi? Nie….. Policjant może zachować się niewłaściwie podczas demonstracji.

Inny może wykazać się wyjątkową odwagą podczas interwencji. Obydwa wydarzenia mogą być prawdziwe. Ale sposób, w jaki media przedstawiają określone zdarzenia, wpływa na to, jakie skojarzenia stają się w danym momencie najbardziej dostępne w naszej pamięci.

Bo zobaczcie….. Nawet kibole co nienawidzą policji do granic możliwości i są HWDP biją brawo policjantom, których jakby mogli, to jeszcze wczoraj utopiłby w łyżce wody….. A wystarczyło tylko jedno zdarzenie….

Tylko jedno zdarzenie….. Jeden teatr dla gojów….. I wszystko się zmienia.

Myśli, uwaga, sympatię, wizerunek, wszystko….. I tutaj zaczyna się właściwy temat….. W 1972 roku Maxwell McCombs i Donald Shaw opublikowali badanie dotyczące zjawiska określanego jako agenda-setting, czyli ustanawianie hierarchii tematów w debacie publicznej.Badacze pokazali, że media odgrywają istotną rolę w kształtowaniu tego, jakie problemy odbiorcy uznają za najważniejsze. Oczywiście nie oznacza to, że media mają absolutną kontrolę nad ludzkim myśleniem. Oznacza, że częstotliwość i sposób eksponowania informacji mogą wpływać na nasze poczucie ich znaczenia.

I teraz przypomnijcie sobie początek 2022 roku. Przez dwa lata świat żył pandemią COVID-19. Codzienne statystyki zakażeń.

Liczba zgonów. Konferencje prasowe. Szczepienia.

Obostrzenia. Maseczki. Szpitale.

Eksperci. Dyskusje o kolejnych wariantach wirusa. STRACH, PANIKA, PUSTE ULICE…

Temat dominował w telewizji, radiu, portalach informacyjnych i rozmowach milionów ludzi. Aż nadszedł 24 lutego 2022 roku. Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę.

I niemal z dnia na dzień zmienił się dominujący temat przekazów informacyjnych. Zamiast codziennych raportów pandemicznych na pierwszym planie pojawiły się bombardowania, uchodźcy, sankcje, działania wojenne, przemówienia polityków i obawy o bezpieczeństwo Europy. Pandemia nie została zakończona 24 lutego.

Jeszcze 9 marca 2022 roku Światowa Organizacja Zdrowia podkreślała, że pandemia nadal trwa. Formalny koniec stanu zagrożenia zdrowia publicznego o znaczeniu międzynarodowym ogłoszono dopiero w maju 2023 roku. A jednak w przestrzeni medialnej nastąpiła gwałtowna zmiana priorytetów, a co za tym idzie UWAGA SPOŁECZEŃSTWA.

Dlaczego? Ponieważ pojawiło się nowe, ogromne wydarzenie, które wymagało natychmiastowej uwagi. Nie jesteśmy w stanie przeżywać każdego zagrożenia z jednakową intensywnością przez cały czas.

A kiedy pojawia się nowe wydarzenie o ogromnej skali, wcześniejsze problemy mogą zostać zepchnięte na dalszy plan, mimo że nadal istnieją. I tutaj dochodzimy do jednej z najważniejszych myśli moich przemysleń….. To, że o czymś przestano mówić, nie oznacza, że przestało istnieć.A to, że o czymś mówi się bez przerwy, nie oznacza automatycznie, że jest to największy problem naszego życia. W 1973 roku Amos Tversky i Daniel Kahneman opisali mechanizm określany jako heurystyka dostępności. W dużym uproszczeniu polega on na tym, że człowiek, oceniając częstotliwość lub prawdopodobieństwo określonych zdarzeń, często kieruje się łatwością, z jaką potrafi przywołać ich przykłady z pamięci.

Innymi słowy…… Jeśli przez kilka tygodni oglądasz wiadomości o katastrofach lotniczych, możesz zacząć przeceniać ryzyko podróżowania samolotem. Jeśli nieustannie widzisz informacje o przestępstwach, możesz mieć wrażenie, że zagrożenie jest większe, niż wynikałoby to z rzeczywistych statystyk.Jeśli przez długi czas media mówią przede wszystkim o pandemii, temat ten staje się niezwykle dostępny w twojej świadomości. A kiedy pojawia się wojna, to właśnie obrazy wojny zaczynają dominować w pamięci i rozmowach. Nie dlatego, że poprzedni problem magicznie zniknął.

Dlatego, że zmieniło się otoczenie informacyjne. To zjawisko ma ogromne znaczenie. Bo człowiek bardzo często myli intensywność medialnej ekspozycji z obiektywną wielkością zagrożenia.I dlatego warto pytać nie tylko, co pokazują media, ale również czego aktualnie nie pokazują i zadawać sobie pytanie – DLACZEGO. Oczywiście nie każdy temat pominięty w wiadomościach jest celowo ukrywany. Redakcje muszą wybierać spośród tysięcy wydarzeń, a wielkie katastrofy czy wojny mają rzeczywistą wartość informacyjną.

Ale sam wybór tematów ma konsekwencje dla społecznej świadomości. W 1982 roku Shanto Iyengar, Mark Peters i Donald Kinder opublikowali eksperymentalne badania pokazujące, że sposób eksponowania tematów w telewizyjnych wiadomościach wpływał na to, jakie problemy odbiorcy uznawali za ważne, a także jakie kryteria stosowali przy ocenianiu prezydenta. To zjawisko nazywamy primingiem…..

I teraz zastanówcie się, jak potężny może być jego wpływ w epoce, w której człowiek nie ogląda jednego wieczornego dziennika, lecz przez cały dzień otrzymuje informacje z telewizji, Facebooka, TikToka, YouTube’a i portali internetowych. Nie chodzi już wyłącznie o to, co przeczytasz. Chodzi o to, co zobaczysz dziesięć razy…..

Co skomentują twoi znajomi. Co zostanie powtórzone przez influencera. Co wywoła oburzenie.

Co pojawi się w krótkim filmie. Co algorytm uzna za wystarczająco interesujące, żeby pokazać ci kolejny raz. W ten sposób pewne tematy zaczynają dominować nad innymi.

I nie zawsze dlatego, że są obiektywnie najważniejsze. Czasami dlatego, że są bardziej emocjonalne, widowiskowe, konfliktowe albo łatwiejsze do opowiedzenia. Spójrzmy na Książula……

Człowiek przychodzi do restauracji, próbuje jedzenia i wydaje opinię. Jedno pozytywne zdanie może wywołać ogromne zainteresowanie lokalem. Pojawiają się kolejki, nagrania, komentarze, kolejne publikacje.

Produkt pozostaje tym samym produktem. Ale zmienia się jego społeczne znaczenie. Jeszcze wczoraj był zwykłym kebabem.

Dzisiaj jest kebabem poleconym przez Książula. Czy to znaczy, że ludzie są głupi? Nie.

To znaczy, że rekomendacje, autorytet i społeczny dowód słuszności mają znaczenie. Problem zaczyna się wtedy, gdy cudzą opinię zaczynamy traktować jak obiektywną prawdę. Alfred Korzybski mówił, że mapa nie jest terytorium.

Opinia o rzeczywistości nie jest samą rzeczywistością. Recenzja jedzenia nie jest jedzeniem. Komentarz polityczny nie jest faktem.

Wywiad z osobą publiczną nie jest pełnym obrazem jej charakteru. A emocjonalny reportaż nie jest automatycznie kompletnym wyjaśnieniem wydarzenia. Tymczasem człowiek bardzo często zapomina o tym rozróżnieniu…..

Ogląda jeden materiał i wyrabia sobie opinię. Ogląda drugi i zmienia zdanie. Ogląda trzeci i zaczyna uważać, że od początku wszystko rozumiał.

A przecież być może nie otrzymał żadnych nowych, istotnych faktów. Zmienił się jedynie sposób opowiedzenia historii. I tutaj warto przywołać kolejne zjawisko: framing, czyli ramowanie przekazu.

Ten sam człowiek może zostać przedstawiony jako bezwzględny przedsiębiorca albo jako ktoś, kto przez całe życie ciężko pracował, żeby osiągnąć sukces. Ten sam polityk może być opisany jako stanowczy przywódca albo jako arogancki autokrata. Ten sam protest może być przedstawiony jako walka o prawa obywatelskie albo jako zakłócanie porządku publicznego.

Dobór słów, obrazów i kontekstu wpływa na odbiór wydarzenia. Nie oznacza to, że wszystkie interpretacje są równie prawdziwe. Oznacza, że sposób prezentacji informacji może ukierunkowywać uwagę na określone aspekty rzeczywistości.

A teraz zastanówcie się nad publicznym wybielaniem wizerunku. Ktoś przez lata buduje negatywną reputację. Pojawia się afera.

Ludzie go krytykują. Nagle udziela długiego, emocjonalnego wywiadu. Opowiada o dzieciństwie, rodzinie, problemach, trudnych doświadczeniach.

Pokazuje się z psem…. I w komentarzach czytamy: „Nie lubiłem cię, ale teraz zmieniłem zdanie”.

Czy to źle? Nie zawsze. Człowiek powinien potrafić zmieniać opinię, kiedy poznaje nowe fakty.

Ale warto zadać pytanie: czy rzeczywiście poznał nowe fakty dotyczące wcześniejszych zarzutów, czy po prostu zobaczył człowieka w bardziej sympatycznym świetle? Sympatia nie jest dowodem uczciwości. IWzruszenie nie jest dowodem niewinności.

A dobrze przeprowadzony wywiad nie unieważnia wcześniejszych czynów. I właśnie dlatego tak istotna jest umiejętność oddzielania emocjonalnego wrażenia od oceny faktów. Podobny mechanizm można obserwować przy wielkich akcjach charytatywnych.

Weźmy WOŚP. Czerwone serduszko, finał, wolontariusze, licytacje, transmisje, znane twarze. Przez lata powstał rozpoznawalny system symboli i społecznych rytuałów.

Dla wielu ludzi uczestnictwo w tej akcji jest czymś więcej niż przekazaniem pieniędzy. Jest również wyrazem solidarności i poczucia przynależności. Podobnie ogromne akcje internetowe, takie jak zbiórka Łatwogang dla Cancer Fighters, pokazują, jak skutecznie można mobilizować ludzi wokół określonego celu.

Emocjonalna historia, transmisja na żywo, znane osoby, rosnący licznik i poczucie wspólnego działania potrafią wywołać niezwykłe zaangażowanie. I bardzo dobrze, jeśli rezultatem jest realna pomoc. Ale nie zapominajmy o jednej rzeczy.

Szlachetny cel nie powoduje, że mechanizmy perswazji przestają działać. One nadal działają. Tyle że mogą służyć czemuś dobremu.

To niezwykle ważne rozróżnienie, ponieważ perswazja sama w sobie nie jest złem. Problemem staje się dopiero wtedy, gdy opiera się na oszustwie, ukrywaniu istotnych informacji lub celowym ograniczaniu możliwości samodzielnej oceny. Dlatego warto zadać sobie pytanie, dlaczego akurat ta historia zdobyła tak wielką uwagę….

Przecież codziennie tysiące ludzi potrzebują pomocy. Codziennie ktoś choruje. Ktoś traci zdrowie.

Ktoś potrzebuje pieniędzy na leczenie. Ale nie każda tragedia trafia na pierwsze strony portali. Nie każda otrzymuje wsparcie znanych osób.

Nie każda staje się ogólnopolskim wydarzeniem. I właśnie dlatego warto pamiętać, że widoczność cierpienia nie jest miarą jego wielkości. Wróćmy jeszcze do pandemii i wojny…..

Ten przykład jest szczególnie ważny, ponieważ pokazuje coś, czego często nie dostrzegamy. Ludzka uwaga nie jest nieskończona. Możemy przejmować się wieloma sprawami, ale nie potrafimy każdej poświęcać jednakowej ilości czasu i energii.

Kiedy pojawia się nowe, dramatyczne wydarzenie, wcześniejsze problemy często schodzą na dalszy plan. I właśnie dlatego warto zadać sobie pytanie: Co dzisiaj zaprząta moją uwagę?

Dlaczego akurat to? Czy dlatego, że rzeczywiście jest najważniejsze dla mojego życia? Czy dlatego, że przez ostatni tydzień widziałem ten temat kilkadziesiąt razy?

A może dlatego, że wszyscy wokół o nim rozmawiają? To pytania niewygodne, bo zmuszają człowieka do zakwestionowania własnej niezależności. A przecież niemal każdy z nas lubi uważać, że ma własne zdanie.

DRUK 3003

Pracujesz od świtu do nocy, grzecznie odprowadzasz wszystkie składki i cieszysz się, że masz cokolwiek odłożone na czarną godzinę? Cudownie. Szkoda tylko, że za chwilę możesz przestać być właścicielem własnego portfela, a staniesz się zaledwie jego tymczasowym depozytariuszem. Państwo z uśmiechem na ustach próbuje dorobić sobie klucz do Twojego sejfu i wręczyć go urzędnikom.

Pod płaszczykiem pompatycznych haseł o „bezpieczeństwie narodowym” i „ochronie demokracji”, Sejm przepchnął ostatnio druk nr 3003. Wynik? 240 posłów koalicji rządzącej oraz lewicy uznało, że to świetny pomysł, by wziąć obywateli za m¤rdę (202 polityków opozycji było przeciw, 1 wstrzymał się od głosu).

Co dokładnie nam zgotowali? Przepisy, przy których orwellowski Wielki Brat jawi się jako niegroźny amator. Zgodnie z nowym prawem, zwykły urzędnik zza biurka – bez jakiegokolwiek wyroku niezawisłego sądu! – będzie mógł jedną decyzją administracyjną zamrozić Twój majątek. Pstryk, trybik w maszynie się kręci i z dnia na dzień nie masz za co żyć, bo decyzja ma rygor natychmiastowej wykonalności. Sąd? A komu to potrzebne, skoro władza i tak wie lepiej.

Za co możesz trafić na czarną, jawną listę sankcyjną? Za bardzo elastycznie brzmiącą „manipulację informacyjną”. W praktyce oznacza to, że na celowniku może znaleźć się każdy, kto ma niewyparzoną gębę i punktuje to, czego krytykować nie wypada – na przykład politykę unijną, działania rządu, kwestie kryzysu migracyjnego i wiele innych.

Masz własne, niepokorne zdanie? Przygotuj się na kosmiczne kary. Projekt przewiduje nakładanie grzywien do 20 milionów złotych na osoby prywatne i do 200 milionów na firmy! To nie jest straszak. To bruta|ny bicz na każdego, kto ośmieli się wyjść przed szereg i zadać niewygodne pytania.

Jeśli właśnie pomyślałaś/-eś: chrzanić to, wypłacę gotówkę i zakopię w ogródku – to mam złą wiadomość. Ustawa drastycznie zaciska pętlę również wokół pieniędzy trzymanych poza bankiem. Jasne, w osiedlowym warzywniaku anonimowo kupisz marchewkę, a w piekarni chleb, bo sprzedawcy nie mają w oczach wbudowanego skanera rządowych list sankcyjnych. Ale spróbuj legalnie zapłacić za prąd, wynająć mieszkanie, kupić coś droższego albo zamówić kuriera na własne nazwisko. Wszędzie tam, gdzie transakcja wymaga podania danych, system odstrzeli Cię w ułamku sekundy, bo firmy mają obowiązek weryfikacji klientów.

Co więcej, ustawa zakazuje komukolwiek przyjmowania od Ciebie pieniędzy pod groźbą milionowych kar dla odbiorcy. A jeśli podczas ewentualnego przeszukania smutni panowie znajdą Twoje zaskórniaki pod materacem – zostaną one fizycznie zarekwirowane.

Jesteśmy o krok od rzeczywistości, w której odcięcie od tlenu i dorobku życia grozi za nieprawomyślność. Ustawa z druku 3003 powędrowała właśnie do Senatu, a potem czeka ją tylko biurko prezydenta, który albo ją przyklepie, albo zawetuje.

I tu pojawia się moje pytanie do Was: Skoro urzędnik jednym kliknięciem myszki, bez sądu, może zrujnować Wam życie za komentarz w sieci, to w jakim kraju my żyjemy – w demokratycznym państwie prawa, czy w prywatnym folwarku, gdzie posiadanie własnych poglądów to luksus, na który za moment być może wielu nie będzie stać?