50 LAT MASOWEJ KONTROLI UMYSŁÓW – OPERACJA MOCKINGBIRD – OD ZAMACHU NA KENNEDY’EGO PO PLANDEMIĘ

W czasie zimnej wojny amerykańska agencja wywiadowcza CIA rozpoczęła operację Mockingbird, której celem było wywieranie wpływu na opinię publiczną poprzez manipulowanie mediami informacyjnymi. Słynny amerykański reporter Carl Bernstein ujawnił ten skandal w 1977 roku. Co się zmieniło od tamtego czasu?

Operacja Mockingbird rozpoczęła się pod koniec lat 40. XX wieku i zakończyła w połowie lat 70. W tym czasie CIA próbowała kontrolować przekaz informacyjny, wykorzystując dziennikarzy i media jako narzędzie do wywierania wpływu na opinię publiczną. Kluczową postacią w tej grze jest niejaki Frank Wisner. Wisner został mianowany dyrektorem Biura Projektów Specjalnych (OSP) w 1948 roku. Wkrótce potem OSP zostało przemianowane na Biuro Koordynacji Polityki (OPC), z którego ostatecznie powstał departament wywiadu i kontrwywiadu CIA.

Wkrótce potem Wisner otrzymał zadanie utworzenia organizacji zajmującej się propagandą, wojną gospodarczą, prewencyjnymi działaniami bezpośrednimi, w tym sabotażem, przeciwdziałaniem sabotażowi, działaniach wyburzeniowych i ewakuacyjnych, wywrotowej działalności przeciwko wrogim państwom, w tym wspieraniu podziemnych grup oporu, podobnych do dzisiejszej Antify, oraz lokalnych elementów antykomunistycznych w zagrożonych krajach wolnego świata.

W tym samym roku Wisner uruchomił również Mockingbird. W tym celu zwerbował Philipa Grahama z Washington Post, który miał kierować projektem wewnątrz branży. Po 1953 r. sieć została przejęta przez dyrektora CIA Allena W. Dullesa.

W tym czasie Mockingbird miał już wpływ na 25 gazet i agencji informacyjnych. W międzyczasie Wisner próbował przekonać opinię publiczną o zagrożeniach komunizmu. W 1954 roku zorganizował finansowanie hollywoodzkiej produkcji „Folwark zwierzęcy”, animowanej alegorii opartej na powieści George’a Orwella pod tym samym tytułem.

Jednocześnie Wisner zakazał gazetom publikowania informacji o niektórych wydarzeniach, takich jak plany CIA dotyczące obalenia rządów w Iranie i Gwatemali. Kontrola przepływu informacji była z punktu widzenia ówczesnego rządu kluczowa dla bezpieczeństwa narodowego. Dlatego CIA dołożyła wszelkich starań, aby amerykańskie i międzynarodowe grupy docelowe otrzymywały informacje zgodne z interesami USA.

Dziennikarze byli zastraszani

Po odejściu z „Washington Post” w 1977 roku reporter Watergate Carl Bernstein przez sześć miesięcy badał relacje między amerykańską agencją wywiadowczą CIA a prasą w okresie zimnej wojny. Bernstein odkrył, że CIA zastraszała nawet dziennikarzy, aby rozpowszechniali jej komunikaty. Swoją historię opublikował w 1977 roku w magazynie „Rolling Stone”. Chociaż powołano komisję śledczą, nikogo nie ukarano.

Wręcz przeciwnie: wysocy rangą pracownicy CIA, w tym byli dyrektorzy William Colby i George Bush, przekonali komisję do ograniczenia zakresu dochodzenia i celowego zafałszowania rzeczywistego zakresu działań w raporcie końcowym.

Wielotomowy raport zawiera dziewięć stron, na których celowo niejasno i częściowo wprowadzająco w błąd omówiono udział dziennikarzy. Nie ma ani słowa o rzeczywistej liczbie dziennikarzy, którzy przyjęli tajne zadania dla CIA. Nie opisano również w wystarczającym stopniu roli menedżerów gazet i stacji radiowych we współpracy z CIA. Niektórzy dziennikarze utrzymywali milczące, inni jawne kontakty z CIA. Była to gra oparta na współpracy i ustępstwach.

Reporterzy dzielili się swoimi notatkami z CIA, redaktorzy – informacjami o swoich pracownikach. Wśród dziennikarzy byli nawet laureaci nagrody Pulitzera, czyli renomowani reporterzy. W 1976 r. dyrektor CIA George H.W. Bush oświadczył, że agencja wycofała się z działalności informacyjnej, ale nadal przyjmuje ochotników, którzy chcą pomóc swojemu krajowi.

W rzeczywistości CIA zerwała kontakty z nieproduktywnymi dziennikarzami, aby stworzyć pozory oczyszczania swoich szeregów z propagandystów. Jednak w rzeczywistości była to tylko przykrywka, aby utrzymać swoich tropicieli.

W końcu niepisanym prawem jest, że podczas każdego śledztwa prowadzonego przez rząd pewne informacje są zatajane, ale jednocześnie na zewnątrz stara się stworzyć wrażenie, że praca jest prowadzona rzetelnie. Bardzo wyraźnie widać to na przykładzie komisji ds. zamachów z 11 września. To zawsze działa. Nie trzeba przecież publikować wszystkiego, co ujawnia dochodzenie, ale przynajmniej na zewnątrz trzeba zachować krytyczne podejście. W tym przypadku najlepszym środkiem jest zaciemnianie obrazu, a skompromitowana prasa zawsze potwierdza wiarygodność materiałów produkowanych przez rząd.

Wpływy służb specjalnych i organizacji pozarządowych są nadal bardzo duże.

Operacja Mockingbird miała głęboki wpływ na standardy dziennikarskie i oczywiście na zaufanie społeczeństwa do mediów. Senator Frank Church argumentował przed komisją śledczą, że dezinformacja kosztowała amerykańskich podatników około 265 milionów dolarów rocznie.

W fazie aktywnej dziennikarze i media zaangażowane w operację Mockingbird miały wpływ na szerokie spektrum tematów. Od relacji politycznych po sprawy zagraniczne – w większości przypadków bez podawania przejrzystych źródeł informacji. W dyskusji na temat zasadności i zakresu operacji nie można pominąć geopolitycznego kontekstu zimnej wojny. Podczas gdy narody zmagały się ze szpiegostwem i propagandą, manipulowanie doniesieniami medialnymi było postrzegane jako kolejne pole bitwy.

Zrozumienie tego historycznego kontekstu pozwala zrozumieć, jak głęboko strategie wojskowe i wywiadowcze mogą być zintegrowane z codziennymi mediami.

To nieuchronnie prowadzi nas do pytania, czy służby wywiadowcze nadal mają wpływ na relacje w mediach. Lista zarzutów dotyczących ciągłej manipulacji mediami jest długa i wskazuje, że praktyki te nadal istnieją w różnych formach, obecnie głównie za pośrednictwem tak zwanych organizacji pozarządowych (NGO).

Smutnym faktem jest, że z punktu widzenia większości zachodnich rządów tak zwana prawda nie jest szczególnie warta uwagi, co powoduje, że publiczne media informacyjne są wykorzystywane wyłącznie jako narzędzie hegemonii.

Wynika to między innymi z raportów informatorów i ujawnionych dokumentów, które pokazują, jak niektóre doniesienia medialne są nadal pod wpływem interesów służb wywiadowczych. Wpływ przedsiębiorstw i organizacji pozarządowych często jeszcze bardziej zaciera granice i komplikuje obraz sytuacji. Zwłaszcza duże koncerny medialne, których interesy biznesowe pokrywają się z interesami podmiotów politycznych, mogą celowo kierować swoją narrację na cele różnych grup interesów.

W ostatnich latach spowodowało to, że konsumenci mediów są dziś bardziej ostrożni. Bardziej niż kiedykolwiek ważne jest, aby zróżnicować korzystanie z mediów, uwzględniać różne perspektywy i kwestionować motywy stojące za informacjami, ponieważ granica między rzetelnym dziennikarstwem a wpływem państwa coraz bardziej się zaciera.

Teraz propaganda skupia się również na mediach społecznościowych

W tym kontekście warto wspomnieć o fiasku z początku XXI wieku dotyczącym kontrolowanych przez państwo informacji na temat broni masowego rażenia w Iraku. Wówczas wydawało się, że żadne alternatywne źródła nie badają tej sprawy. Pomimo rosnących podejrzeń minęły lata, zanim przeprowadzono kompleksowe śledztwo, które ostatecznie ujawniło smutną prawdę, że w Iraku nie było broni masowego rażenia, a twierdzenie to zostało wysunięte wyłącznie w celu uzasadnienia interwencji wojskowej Stanów Zjednoczonych. Takie wydarzenia pozwalają przypuszczać, że lekcja z operacji Mockingbird nie została przyswojona ani zastosowana. Nie bez powodu media są od tego czasu nazywane nieoficjalną czwartą władzą rządu.

Kiedy bowiem chodzi o nieujawnianie całej prawdy, dziennikarze są tak samo współwinni jak rządy. Jednak w dużych koncernach medialnych postrzega się to inaczej. Katharine Graham, żona Phila Grahama, która po jego śmierci przejęła Washington Post, powiedziała o tajemnicy prasowej w interesie bezpieczeństwa narodowego:

„Żyjemy w brudnym i niebezpiecznym świecie. Niektóre rzeczy nie powinny być znane opinii publicznej. Uważam, że demokracja kwitnie, gdy rząd może podejmować uzasadnione kroki w celu zachowania swoich tajemnic, a prasa może sama decydować, czy ujawnić swoją wiedzę”.

Nic nie jest dalsze od prawdy. Zwłaszcza media publiczne nie ukrywają informacji ze względu na bezpieczeństwo narodowe. Często zniekształcają, fałszują, ukrywają i wprowadzają w błąd na polecenie i pod presją przedstawicieli rządu lub organizacji pozarządowych, które czasami mają większy wpływ niż same rządy.

Kolejnym ważnym aspektem przewrotnej relacji między rządami a czwartą władzą jest to, że pracownicy organizacji pozarządowych i służb specjalnych często przekazują materiały dziennikarzom wysokiego szczebla, aby skłonić przedstawicieli rządu do uwierzenia w określone historie, na przykład dotyczące zmian klimatycznych.

Przynajmniej w Stanach Zjednoczonych sytuacja najwyraźniej uległa zmianie wraz z objęciem urzędu przez prezydenta Donalda Trumpa, który potępił CNN i podobne media jako źródło fałszywych wiadomości – ale jak wiadomo, nie należy chwalić dnia przed wieczorem. Podczas gdy w Stanach Zjednoczonych wydaje się, że żelazna kontrola komercyjnych mediów informacyjnych nad umysłami społeczeństwa słabnie, w większości krajów europejskich dzieje się dokładnie odwrotnie.

W tych krajach nadal ponad połowa społeczeństwa wierzy w doniesienia mediów korporacyjnych i bezkrytycznie je przyjmuje. Obecnie kontrola przepływu informacji w mediach korporacyjnych jest nawet łatwiejsza niż w czasach zimnej wojny. Sześć koncernów kontroluje bowiem 90 procent największych mediów.

Jednak według informacji poufnych cała branża znajduje się w fazie upadku i grozi jej zapomnienie, gdy tylko pokolenie wyżu demograficznego odejdzie. Oczywiście propagandziści są tego świadomi.